Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

23 stycznia 2018

NR 82 (Kwiecień 2017)

Terapeutyczne wykorzystanie ćwiczeń jogi na przykładzie zespołu wyprostnego lędźwiowego odcinka kręgosłupa

0 8

Lecznicze wykorzystanie jogi wzbudza w ostatnim czasie coraz większe zainteresowanie zarówno wśród pacjentów poszukujących holistycznych rozwiązań swoich problemów, jak i wśród terapeutów doceniających gruntownie przemyślane formy ćwiczeń, które obejmują równocześnie kilka aspektów pracy fizjoterapeutycznej. Artykuł przedstawia propozycję wykorzystania ćwiczeń jogi w pracy z zespołem wyprostnym lędźwiowego odcinka kręgosłupa, zwracając jednocześnie uwagę na konieczność diagnostyki dysbalansu i doboru konkretnych technik w aplikacjach leczniczych.

Ćwiczenia jogi, będące częścią staroindyjskiego systemu, stereotypowo kojarzone są z rozciąganiem i relaksacją. W rzeczywistości w jodze nie chodzi o pogłębianie zakresów ruchu jako takich, a o zrozumienie pozycji i zbalansowanie ustawienia ciała w przestrzeni. Wymaga to oczywiście odzyskania co najmniej fizjologicznych zakresów, utrzymania dynamicznej równowagi oraz siły i koordynacji niezbędnych do podtrzymywania masy własnego ciała w różnorodnych pozycjach zwanych asanami. Rozciąganie połączone z proprioceptywną pracą nad świadomością własnego ciała wpływa rozluźniająco na nadmierne napięcia systemu mięśniowo-powięziowego i wraz z synchronizacją ruchu z oddechem jest bodźcem stymulującym równowagę autonomicznego układu nerwowego [1].

Pozycje jogi przyjmują różnorodne formy i stopnie trudności. Mają postać dynamiczną i statyczną. Tradycyjnie dzielą się na pozycje stojące, siady, pozycje rozciągające przód i tył ciała, skręty, ćwiczenia brzuszne, podporowe, a także pozycje odwrócone, w których głowa znajduje się poniżej poziomu serca. Zazwyczaj łączy się je w logiczne, ogólnorozwojowe sekwencje składające się z kolejnych grup asan [2]. Można też kierunkowo i „tematycznie” szeregować ćwiczenia oraz modyfikować je pod względem ograniczeń ćwiczących. Ten właśnie kierunek stwarza możliwość wykorzystania rozwiązań jogi w fizjoterapii.

Joga w ujęciu zdrowotnym – narzędzia i diagnostyka

Obok standardowych, samodzielnych asan, do wykorzystania leczniczego doskonale nadają się liczne uproszczone warianty pozycji z wykorzystaniem drabinek, klocków, pasków, wałków, krzeseł czy ściany. Pozwala to na asekurację poprzez pracę w łańcuchach zamkniętych, odciążenie, a przede wszystkim dostosowanie ćwiczeń do ograniczonych zakresów ruchów pacjenta. Oprócz tego często wykorzystywane są ćwiczenia z partnerem, który zależnie od pozycji wspomaga trakcję kręgosłupa, mobilizuje stawy lub stymuluje do korekty.

Praca w pozycji zasadniczo zmierza do zachowania fizjologicznego, wzajemnego osiowego ustawienia stawów kończyn oraz ustawienia segmentów ciała w pionie z zachowaniem naprzemiennego rytmu krzywizn, tj. lordozy udowo-goleniowej, kifozy krzyżowej, lordozy lędźwiowej, kifozy piersiowej, lordozy szyjnej i kifozy potylicznej. Wzbudzanie prawidłowych reakcji posturalnych wynika z aktywnej pracy w reakcji na podłoże. Ćwiczenia wykonywane są na boso.

Kluczowym warunkiem leczniczego wykorzystania elementów jogi jest diagnostyka zaburzeń wzorców ruchowych pacjenta. Identyfikacja nieprawidłowych wzorców pozwala na kontrolowaną korektę poprzez ćwiczenia i pracę nad eliminowaniem wzorców kompensacyjnych. Należy szczególnie podkreślić, że celem nie jest wykonanie samej pozycji, ale prawidłowe, skorygowane ustawienie ciała, dla którego pozycja jest tylko oprawą. Bardzo często pozycje w pewnym sensie prowokują utratę prawidłowego ustawienia ciała i zadanie polega właśnie na wychwyceniu nieprawidłowości, skorygowaniu i często zatrzymaniu się na wcześniejszym etapie, kiedy możliwe jest wykonywanie ruchu bez kompensacji. Pacjent, nieświadomy nieprawidłowych wzorców, nie jest w stanie zrealizować ruchu w prawidłowy sposób i nawet w teoretycznie dobrze dobranych ćwiczeniach uruchamia wzorce prowadzące do przeciążeń.

Zdaniem autora najważniejszym kryterium diagnostycznym jest ocena dysbalansu mięśniowego oraz timingu mięśniowego we wzorcach ruchowych. We własnej praktyce autor stosuje koncept zaproponowany przez J. Ciechomskiego [3], który m.in. odwołuje się do ujęcia neurologicznego według V. Jandy [4] oraz biomechanicznego ujęcia dybalansu według S. Sahrman [5].

Zespół wyprostny odcinka lędźwiowego

Zespół wyprostny lędźwiowego odcinka kręgosłupa charakteryzuje się nadmiernym napięciem powięzi mięśnia czworogłowego uda i zginaczy stawu biodrowego względem obniżonego napięcia powięzi mięśni brzucha. Równocześnie dochodzi do nadmiernego napięcia lędźwiowej części mięśni prostownika grzbietu i powięzi piersiowo-lędźwiowej z osłabieniem siły mięśniowej mięśni pośladkowych i kulszowo-goleniowych. W konsekwencji prowadzi to do przodopochylenia miednicy, pogłębienia lordozy lędźwiowej i wzrostu sił ściskających kręgosłup lędźwiowy. Symptomatyczny dla zespołu jest ból lędźwiowy w pozycjach stojących, podczas chodu i podczas leżenia na brzuchu. Poprawa następuje przy zgięciu bioder i odejściu od wyprostu w odcinku lędźwiowym.

Główne założenie terapeutyczne opiera się na korekcie dysbalansu w pozycjach funkcjonalnych wykonywanych w życiu codziennym. Następnie należy zmniejszyć obciążenie tkanek przeciążon...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy