Dołącz do czytelników
Brak wyników

Terapia dziecka z zespołem wad wrodzonych poddawanego regularnej mikropolaryzacji mózgu - opis przypadku

Artykuły z czasopisma | 11 lipca 2018 | NR 91
368

Mikropolaryzacja jest nową metodą nieinwazyjnego stymulowania mózgu,którą stosuje się w terapii chorych z różnego typu dysfunkcjami neurologicznymi i uszkodzeniami mózgu. Rehabilitacja przy użyciu tej metody przywraca tkankom nerwowym utracone właściwości, polepsza stan tkanki nerwowej i funkcjonowanie mózgu, czego przykładem jest zaprezentowany przypadek sześcioletniej dziewczynki z zespołem wad wrodzonych, padaczką, znacznym niedosłuchem i opóźnionym rozwojem psychoruchowym.

Przezczaszkowa stymulacja mózgu prądem stałym (transcranial direct current stimulation – tDCS), zwana mikropolaryzacją, stanowi nową metodę nieinwazyjnego stymulowania mózgu, która ma zastosowanie w neurorehabilitacji chorych z różnorodnymi dysfunkcjami neurologicznymi i uszkodzeniami mózgu. Ma na celu wywołanie kontrolowanej neuromodulacji w spontanicznej aktywności neuronów. 

Metoda wykorzystuje prąd stały galwaniczny o parametrach zbliżonych do prądów fizjologicznych występujących w organizmie w naturalny sposób, dlatego mózg odbiera stymulację takimi prądami jako własne oddziaływanie.

Rehabilitacja za pomocą mikropolaryzacji przywraca tkankom nerwowym utracone właściwości, zapewniające normalną ich pracę, polepsza stan tkanki nerwowej i funkcjonowanie mózgu.

W przypadku ostrych porażeń ogniskowych mózgu mikropolaryzacja zwiększa pobudliwość komórek nerwowych w strefie porażenia, prowadząc do przywrócenia ich aktywności i wzajemnego oddziaływania międzykomórkowego i międzystrukturalnego. Wzmocnieniu aktywności komórek nerwowych towarzyszy zwiększenie strukturalnego przepływu krwi, co zapewnia poprawę procesów metabolicznych i odżywczych w tkance nerwowej, przeszkadzając tym samym przejściu występujących zaburzeń funkcjonalnych w nieodwracalne zmiany organiczne.

Mózg jest plastycznym układem dynamicznym zdolnym do przebudowy, tworzenia nowych lub niszczenia starych połączeń, a przez to zmian swoich możliwości pomimo braku zdolności regeneracji.

Następstwa kliniczne uszkodzeń mózgu nie są wyłącznie wynikiem samego uszkodzenia, stanowią one również efekt dynamicznych zmian czynnościowych zachodzących w naruszonych sieciach neuronalnych i konsekwencję zaburzenia behawioralnej równowagi międzypółkulowej. Neurologiczne objawy kliniczne są sumą dynamicznych procesów reorganizacji mózgowia w odpowiedzi na pierwotne uszkodzenie, a nie wyłącznie skutkiem patologii strukturalnej mózgu.

Przezczaszkowej stymulacji prądem galwanicznym można poddawać korę ruchową, somatosensoryczną, wzrokową i przedczołową, wpływając na funkcje percepcyjne, poznawcze i ruchowe oraz umożliwiając i przyspieszając efektywną rehabilitację chorych neurologicznych. 

Neuromodulacja prądem o stałym natężeniu może korzystnie modulować czynność zakłóconych obwodów neuronalnych, torować naturalną kaskadę procesów samonaprawczych, aktywując zjawiska neuroplastyczności kompensacyjnej, a także promować trening ruchowy, poznawczy (logopedyczny, pamięciowy, spostrzeganie i koncentrację uwagi) czy afektywny.

Ze względu na właściwości neuromodulujące jest interesującym narzędziem do badań, które obszary mózgu są szczególnie ważne na danym etapie rozwoju, zarówno u dzieci zdrowych, jak i z patologiami ośrodkowego układu nerwowego, takimi jak padaczka, porażenie mózgowe, autyzm i niedorozwój umysłowy. 

Ze względu na potencjał do wywoływania zmian neuroplastycznych tDCS należy stosować ostrożnie, zwłaszcza podczas ważnych etapów rozwoju mózgu związanych z intensyfikacją procesu neuroplastyczności, a także z powodu możliwej modyfikacji innych procesów, np. synaptycznego przycinania.

Przezczaszkowa stymulacja prądem stałym pozwala na kontrolowane wytwarzanie odwracalnej zmiany pobudliwości korowej zwanej ogniskiem wirtualnym. 

Zasięg takiego ogniska odpowiada strumieniom ładunku elektrycznego powstającego między dwoma oddalonymi od siebie elektrodami. Zmiany wzbudzeniowe ujawniają się już w trakcie prowadzenia polaryzacji (efekt śródstymulacyjny) i po jej zakończeniu (efekt następczy).

Efekt następczy pojawia się po trzyminutowej tDCS, stymulacja 10-minutowa skutkuje godzinną, a 30-minutowa nawet półtoragodzinną zmianą postymulacyjną.

Mikropolaryzacja mózgu nie powoduje uszkodzeń neuronalnych (brak wzrostu markera uszkodzenia neuronalnego w postaci zwiększenia stężenia enolazy w surowicy) ani zmian w badaniach obrazowych – rezonansie magnetycznym (magnetic resonance imaging – MRI) – czy elektroencefalograficznych (EEG).

Podprogowy krótkotrwały prąd galwaniczny o częstotliwości 0 Hz nie wywołuje napadów padaczkowych, które występują w przypadku zastosowania prądu o wysokich częstotliwościach, przez długi czas i w dawkach nadprogowych. Efekt działania jest obserwowany w postaci zmian amplitudy i pól ruchowych potencjałów wywołanych (MEP), zmian spoczynkowego progu pobudliwości motorycznej, zwiększenia regionalnego przepływu krwi w pozytonowej tomografii emisyjnej (positron emission tomography − PET) lub badaniu BOLD MRI (mierzącym zależność intensywności sygnału MRI od poziomu utlenienia krwi), synchronizacji wolnych rytmów delta i theta (EEG) czy zmian aktywacyjnych widocznych w funkcjonalnym MRI (fMRI). 

Najlepszy efekt uzyskuje się przy połączeniu mikropolaryzacji przezczaszkowej z neurorehabilitacją, gdyż u podłoża mikropolaryzacji i procesów uczenia behawioralnego leżą te same mechanizmy neuronalne, a wywołana elektrycznie bierna modulacja kory przyspiesza i ułatwia uzyskanie maksymalnego efektu po treningu fizjoterapeutycznym.

Wskazania do przezczaszkowej stymulacji mózgu prądem stałym

Wskazania do tDCS obejmują: udary mózgu, afazję, migrenę, dystonię, urazy czaszkowo-mózgowe z deficytem neurologicznym, ból przewlekły, mózgowe porażenie dziecięce, zespół nadpobudliwości z deficytem uwagi (attention deficit hyperactivity disorder − ADHD), autyzm, padaczkę lekooporną, dysfunkcje pamięci, choroby zwyrodnieniowe mózgu (choroba Parkinsona, choroba Alzheimera) przebiegające z zaburzeniami poznawczymi i emocjonalno-osobowościowymi, depresja (major deppresion disorder − MDD), niektóre zaburzenia psychiatryczne, inne zaburzenia neurologiczne, takie jak opóźniony rozwój psychomotoryczny, opóźniony rozwój mowy, trudności szkolne, tiki, zaburzenia psychoemocjonalne i psychosomatyczne, uzależnienia.

Jakie efekty można uzyskać, stosując mikropolaryzację?

W zaburzeniach logopedycznych zastosowanie mikropolaryzacji skutkowało pojawieniem się nowych dźwięków i słów. Sama mowa stawała się gramatycznie logiczna, płynna i wyraźna, pojawiało się lub poprawiało rozumienie mowy. Obserwowano znaczącą poprawę w testach nazywania. Zastosowanie mikropolaryzacji razem ze specjalistyczną rehabilitacją logopedyczną przyspieszało 2−3-krotnie proces poprawy zaburzeń mowy, zmniejszając przy tym liczbę zajęć logopedycznych dwukrotnie.

W dysfunkcjach ruchowych stwierdzono normalizację napięcia mięśni, redukcję patologicznych odruchów, aktywizację motoryczną, zmniejszenie nieprawidłowych wzorców ułożeniowych i pozycji (skrzyżowania nóg, zgięcia stóp, normalizacja lub poprawa ułożenia kończyn górnych). 

W chorobie Parkinsona zaobserwowano poprawę chodu oraz zmniejszenie bradykinezy w obu fazach on i off. Ponadto odnotowano normalizację funkcji psychicznych: zmniejszenie agresywności, lęku, poprawę nastroju, zwiększenie motywacji do dalszego leczenia, wzrost zainteresowania otoczeniem, poprawę zdolności do nauki, kojarzenia, uwagi i koncentracji. Pojawiała się komunikatywność i chęć współpracy, normalizował się sen, co umożliwiało w dalszym etapie wykorzystanie innych metod leczniczych.

W dysfunkcjach kory wzrokowej stwierdzono zwiększenie ostrości wzroku, zmniejszenie oczopląsu, rozszerzenie pól widzenia.

W dysfunkcjach neurosensorycznych słuchu nastąpiło obniżenie słuchowych progów dźwiękowych. W dysfunkcji prawego płata ciemieniowego i skroniowego prawej półkuli mózgu (zespół pomijania stronnego) zaobserwowano poprawę uwagi wzrokowej.W epilepsji zmniejszyła się liczba ataków, skrócił czas trwania pojedynczego ataku, poprawił zapis EEG (wskaźnika stanu elektrofizjologicznego mózgu), nastąpiło zmniejszenie aktywności ogólnej i ogniskowej, pojawiły się nieobecne wcześniej reakcje kory na standardowe próby funkcjonalne, znormalizowała się amplituda rytmu alfa.

W przypadku uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego odnotowywano szybsze ustępowanie objawów, stabilizację i zmniejszenie obszaru deficytu neurologicznego. Czas przebywania w zakładzie lecznictwa zamkniętego chorych, którzy przeszli przezczaszkową mikropolaryzację, skrócił się 1,5 razy w porównaniu z chorymi leczonymi bez zastosowania mikropolaryzacji.

Badania przeprowadzone na zdrowych dorosłych wykazały, że w zależności od obszaru mózgu poddanego stymulacji tDCS może zwiększyć zdolności poznawcze i przyspieszyć zdolność uczenia (ok. 2,5 razy). Metoda tDCS została wykorzystana w celu zwiększenia zdolności językowych i matematycznych, koncentracji uwagi, zdolności rozwiązywania problemów, pamięci i koordynacji.

Metodyka zabiegu

Do polaryzacji mózgu stosuje się elektrody powierzchniowe (5 × 5 cm lub 5 × 7 cm). Elektrodę polaryzującą (aktywną) umieszcza się na głowie ponad okolicą mózgu stanowiącą cel stymulacji. Elektrodą aktywną może być katoda lub anoda. 

Drugą elektrodę mocuje się nad przeciwną półkulą (unikając przepływu prądu przez pień mózgu) albo poza obrębem głowy (np. na ramieniu) najlepiej tak, żeby pole elektryczne przebiegało równolegle z osią akson...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy