Dołącz do czytelników
Brak wyników

Terapia neurotaktylna dr Svetlany MasgutoveJ - część 2

Artykuły z czasopisma | 6 lipca 2018 | NR 89
211

Dotyk stanowi źródło bodźców mających ogromny wpływ na integrację sensomotoryczną oraz rozwój i funkcjonowanie mózgu. W metodzie dr Svetlany Masgutovej przyjmuje się, że jest on jednym z głównych źródeł wrażeń modulujących pracę ośrodkowego układu nerwowego.

W artykule omówiono rolę układu dotykowego i proprioceptywnego w kształtowaniu świadomości ciała, rozwoju małej i dużej motoryki, praksji, mowy i dyskryminacji wzrokowej oraz ich znaczenie dla bezpieczeństwa emocjonalnego dziecka. W ramach przybliżenia czytelnikom zasad terapii neurotaktylnej przedstawiono także ćwiczenia z zakresu technik tylnej powierzchni ciała.

Mózg czerpie wszelkie informacje z otaczającego świata poprzez wysoce wyspecjalizowane systemy sensoryczne. Ich prawidłowe funkcjonowanie zależy od właściwej percepcji oraz adekwatnych reakcji na informacje docierające do mózgu, który tworzy wielowymiarowy obraz tego, co dzieje się wokół nas. Mózg uczy się odbierać informacje zmysłem wzroku, słuchu, dotyku, węchu i smaku oraz specjalnym zmysłem, który rejestruje ruch i siłę grawitacji – systemem przedsionkowym. Zmysł dotyku jest najbardziej pierwotnym zmysłem i funkcjonuje w dwóch wymiarach – w ramach czucia powierzchniowego i głębokiego, związanego z naciskiem na mięśnie i stawy (propriocepcja) [1].

Dotyk to potężne źródło bodźców mających ogromny wpływ na integrację sensomotoryczną oraz rozwój i funkcjonowanie mózgu.

W metodzie dr Svetlany Masgutovej przyjmuje się, że zmysł dotyku jest jednym z głównych źródeł wrażeń modulujących pracę ośrodkowego układu nerwowego. W ścisłym związku ze zmysłem dotyku pozostaje zmysł propriocepcji. Termin ten oznacza odbieranie bodźców związanych z ruchem i położeniem ciała poprzez receptory czucia głębokiego. Czucie pozycji oraz ruchu w przestrzeni przez ludzkie ciało zostało po raz pierwszy opisane w 1557 r. przez włoskiego lekarza i filozofa Juliusza Cezara Scaligera, który zjawisko to zdefiniował jako „czucie ruchu”. Znacznie później, w 1826 r. Charles Bell podjął zagadnienie „czucia mięśniowego”, a w 1880 r. Henry Charlton Bastian zaproponował zmianę terminu na „kinestezję”. Niekwestionowanym ojcem propriocepcji jest Charles Scott Sherrington, według którego proprioceptory to wyspecjalizowane komórki zlokalizowane w ścięgnach, więzadłach, skórze, mięśniach, odpowiedzialne za odbieranie wrażeń będących „czystą formą świadomości ruchu i zajmowania przestrzeni”, leżących poza naszym wzrokiem i świadomością. Ich istnienie Sherrington uznał za „sekretny szósty zmysł ciała ludzkiego” [2–5].

Propriocepcja pozwala na dokładne określenie ułożenia poszczególnych segmentów i części naszego ciała w przestrzeni oraz rozpoznawanie ich wzajemnego przemieszczania się. Odnosi się do informacji sensorycznych powodowanych przez kurczenie się i rozciąganie mięśni, ścięgien oraz ucisk na stawy. Dzięki propriocepcji, czyli czuciu głębokiemu, można bez kontroli wzroku dokładnie wyczuć, jak rozciągnięte i napięte są nasze mięśnie, stwierdzić, w jakiej pozycji aktualnie znajdują się segmenty naszych kończyn oraz poszczególne stawy. Ważną funkcją tego układu jest pomoc w modulacji poziomu pobudzenia całego systemu nerwowego. Bodźce płynące z głębokiego ucisku są rejestrowane i przetwarzane w systemie limbicznym (reakcje emocjonalne), hipokampie (pamięć) i w tworze siatkowatym (filtrowanie informacji), a działanie neuroprzekaźników noradrenaliny, adrenaliny i serotoniny jest związane z tymi strukturami. W efekcie wrażenia propriocepcji mogą stymulować produkcję neuroprzekaźników modulujących poziom pobudzenia, który będzie przejawiał się w formie właściwego – lub nie – poziomu aktywności ruchowej i uwagi. Wrażenia głębokiego ucisku docierają również do móżdżku, który w części zbudowany jest z komórek Purkinjego (produkujących GABA – przekaźnik odpowiedzialny za hamowanie aktywności mózgu) i komórek ziarnistych odpowiedzialnych m.in. za produkcję glutaminianu, będącego głównym przekaźnikiem aktywizującym mózg [1, 6].

Układy dotykowy i propriocepcji ściśle ze sobą współpracują, dlatego niektóre z ich funkcji pokrywają się ze sobą, a zaliczają się do nich: 

  • świadomość ciała, 
  • kontrola motoryczna i posturalna, 
  • ocena ruchu, 
  • programowanie i planowanie motoryczne, 
  • dyskryminacja wzrokowa, 
  • funkcje językowe, 
  • bezpieczeństwo emocjonalne [6].

Świadomość ciała

U dzieci bez deficytów w obrębie funkcjonowania układu dotykowego i proprioceptywnego rozwija się prawidłowy obraz ciała. Sprawnie pracujące receptory pobudzane przez ruch i dotyk zgodnie ze swoimi funkcjami przenoszą adekwatną informację do mózgu i poprzez naturalną aktywność rozwija się prawidłowa mapa somatosensoryczna. Schemat ciała jest wynikiem syntezy wrażeń dotykowych, przedsionkowych, proprioceptywnych, wzrokowych i słuchowych. Dzięki dobrej świadomości ciała dziecko może poruszać się płynnie i swobodnie. Prawidłowe poczucie swojego ciała wiąże się z dobrą percepcją przestrzeni poza nim. Kiedy świadomość ciała jest zaburzona, dziecko może być nieświadome pozycji swojego ciała i jego poszczególnych części. Nie potrafi zlokalizować miejsca stymulacji dotykowej na swojej skórze oraz może mylnie interpretować bodźce [6, 7].

Kontrola motoryczna, posturalna i ocena ruchu

Propriocepcja i dotyk dostarczają układowi nerwowemu informacji z zakresu dużej i małej motoryki niezbędnych do prawidłowego kierowania ruchami oraz ułatwiają stabilizację ciała podczas wykonywania różnych czynności. Pomagają również wyczuć, jakie napięcie mięśni potrzebne jest np. do chwytania, trzymania i podnoszenia przedmiotów oraz z jaką siłą należy wykonać te czynności. Każdy ruch wymaga prawidłowego napięcia mięśniowego, płynnej koordynacji pracy dużych mięśni i dobrego poczucia ciała. Kontrola nad motoryką małą umożliwia używanie mięśni palców rąk i stóp, języka, jamy ustnej i warg w celu wykonywania precyzyjnych czynności i rozwija się na bazie motoryki dużej. Dziecko z zaburzeniami w obrębie układu dotykowego i proprioceptywnego nie rozwija prawidłowego napięcia mięśniowego, brakuje mu stabilności, a jego umiejętności związane z motoryką dużą mogą być opóźnione lub słabo rozwinięte. Z powodu nadwrażliwości dotykowej dzieci często unikają używania rąk, przez co mają trudności z opanowaniem wielu czynności codziennych (posługiwanie się sztućcami, wiązanie sznurowadeł itp.). U dzieci z podwrażliwością dotykową sprawność manualna rąk również nie rozwija się prawidłowo. Ręce, szczególnie opuszki palców, charakteryzują się dużą gęstością receptorów. Przeważają tu receptory o małych polach recepcyjnych i szybko adaptujące się, dzięki czemu ręce mają dużą wrażliwość i zdolność do dokładnego rozróżniania blisko położonych bodźców. Reprezentacja rąk w korze somatosensorycznej jest duża. Dziecko, wyco...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy