Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

23 stycznia 2018

NR 82 (Kwiecień 2017)

Trening korekcyjny w zespole skrzyżowania górnego według jandy

700

Jednym z najczęstszych powodów, z jakimi pacjenci zwracają się o pomoc do fizjoterapeutów, jest uczucie dyskomfortu lub bólu z towarzyszącym zaburzeniem sylwetki górnej części ciała. Ma to niewątpliwie bezpośredni związek z długotrwałym przyjmowaniem pozycji siedzącej (western seated posture), która nieodzownie towarzyszy zachodniemu stylowi życia. Począwszy od podstawowych czynności dnia codziennego, poprzez aktywność zawodową, a na formach relaksu kończąc, człowiek przyjmuje statyczną pozycję siadu, której daleko do formy z czasów ludzi pierwotnych.

Powoduje to kaskadę zmian w układzie ruchu prowadzącą do zaburzenia wzorca postawy, którą cementuje się brakiem ruchu lub nieodpowiednio przeprowadzonym treningiem, napędzając błędne koło dysfunkcji. Rozwiązaniem może okazać się rozsądnie zaplanowana terapia uwzględniająca korekcję patologicznego wzorca postawy. Artykuł przedstawia drogę do osiągnięcia tego celu za pomocą funkcjonalnego treningu korekcyjnego przy wsparciu manualnych technik na tkankach miękkich.

POLECAMY

Ryc. 1. Wzorzec zespołu skrzyżowania górnego (za www.jandaapproach.com [9, 16, 17])

Zespół skrzyżowania według Jandy

Doktor Vladimir Janda był czeskim neurologiem oraz chiropraktykiem, który w wyniku bardzo obszernych badań opisał zespoły nierównowagi mięśniowej znane jako zespoły skrzyżowania (górnego, dolnego, środkowego). Jego podejście polegało na ocenie korelacji pomiędzy zaangażowaniem centralnego układu nerwowego w powstawaniu dysbalansu w układzie mięśniowo-szkieletowym a występowaniem chronicznego bólu w obszarze zaburzenia. Wieloletnie obserwacje doprowadziły do opisania konkretnych wzorców, które pojawiają się u znacznej liczby pacjentów zgłaszających dolegliwości bólowe w obszarze kręgosłupa, zarówno w górnej, jak i w dolnej części. Jednym z nich jest zespół skrzyżowania górnego (upper crossed syndrome – UCS), zwany również zespołem nierównowagi mięśniowej obręczy barkowej. Polega on na wystąpieniu patologicznego napięcia w mięśniach górnej części ciała, które objawia się charakterystyczną, pochyloną sylwetką (ryc. 1). W warunkach fizjologicznych zgrabna i wyprostowana postawa utrzymywana jest przez równomierne napięcie mięśni przedniej i tylnej strony ciała, z uwzględnieniem tendencji mięśniowych (mięśnie toniczne, skłonne do przykurczy oraz mięśnie fazowe, skłonne do osłabienia [2]). Janda sugeruje, że skrzyżowanie górne następuje wtórnie do zespołu skrzyżowania dolnego (lower crossed syndrome – LCS), którego powstanie ma silny związek z podwyższonym napięciem grupy zginaczy i przywodzicieli w rozwoju na etapie dziecka, a także powiązane z tym wysunięcie barków poprzez napięcie protraktorów ramienia [12]. Mięśnie te wykazują rozwojową tendencję do przykurczy, którą w rzeczywistości XXI w. utrwala się niekorzystnymi nawykami, brakiem ruchu lub jego nieprawidłowym wykonaniem.

Klasyczny obraz zespołów skrzyżowania polega na nadmiernym skróceniu i tym samym przeciążeniu grupy mięśni posturalnych, a zwiotczeniu i osłabieniu grupy mięśni fazowych. W przypadku upper crossed syndrome obszerna literatura oraz obserwacje własne pozwalają opisać następujący, powtarzalny wzorzec zaburzenia.

Mięśnie skrócone (hipertoniczne):

  • mięśnie piersiowe: większy i mniejszy,
  • mięsień czworoboczny grzbietu, część zstępująca,
  • mięsień dźwigacz łopatki,
  • mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowy,
  • mięsień naramienny, część przednia,
  • mięsień podobojczykowy,
  • mięsień prosty brzucha, akton górny,
  • mięsień dwugłowy ramienia,
  • rotatory wewnętrzne stawu ramiennego,
  • głębokie prostowniki odcinka szyjnego,
  • mięśnie podpotyliczne.

Mięśnie osłabione (hipotoniczne):

  • mięsień czworoboczny grzbietu, część wstępująca i środkowa,
  • mięsień zębaty przedni,
  • mięsień równoległoboczny,
  • mięsień naramienny, część tylna,
  • mięsień trójgłowy ramienia,
  • rotatory zewnętrzne stawu ramiennego,
  • zginacze szyi, w tym mięśnie pochyłe,
  • prostowniki kręgosłupa w odcinku piersiowym.

Przewlekłe występowanie patologii mięśniowej prowadzi do zaburzenia w ustawieniu komponentów stawowych w obszarze odcinka szyjnego kręgosłupa (w kierunku przeprostu) oraz zmiany w ustawienia łopatki, a co za tym idzie – panewki stawu ramiennego w kierunku odwiedzenia i rotacji wewnętrznej. [2] W związku z tym, że ciało ludzkie jest niepodzielną całością, zaburzenie w jednym obszarze pociąga za sobą także inne, pozornie niezwiązane z problemem konsekwencje.

Chaitow [4] opisuje następujące skutki wystąpienia UCS:

  • zaburzenia wzorca oddychania w wyniku ucisku na przeponę,
  • ucisk mechaniczny na struktury nerwowe oraz naczynia krwionośne (w tym aortę), skutkujące zaburzeniem przepływu tętniczo-żylnego,
  • obniżenie efektywności pracy żołądka w wyniku nacisku przez narządy klatki piersiowej,
  • patologiczne ustawienie narządów wewnętrznych, w tym nerek, wątroby, jelita cienkiego, co zostaje zacementowane w sieci powięziowej i pogłębia problem,
  • dysfunkcje w pracy prostaty oraz zaburzenia miesiączkowania w wyniku ograniczonego krążenia w tym obszarze,
  • zmniejszenie lub zablokowanie ruchomości żeber oraz odcinka piersiowego kręgosłupa,
  • przeniesienie dysfunkcji w obszar pasa miedniczego, nawet jeśli pierwotnie problem nie wystąpił.

Terapia poprzez ruch

Proces leczniczy pacjenta, zwłaszcza jeśli doświadcza on bólu o charakterze przewlekłym, jest skomplikowany, niejednoznaczny, ale zarazem ciekawy. Wymaga szerokiego spojrzenia na problem, uwzględniając różnorakie przyczyny prowadzące do danego obrazu sytuacji oraz możliwości przeprowadzonego leczenia. Dynamiczny rozwój metod terapeutycznych z zakresu fizjoterapii doprowadził do sytuacji, kiedy można łączyć różne techniki w zależności od potrzeb, z jak największą korzyścią dla pacjenta. Lewit (1984) podkreśla istotę terapii holistycznej, w której największy nacisk kładzie się na stymulację układu nerwowego. Bazuje on na modelu odruchowym, w którym to wywołanie konkretnej reakcji uzależnione jest od pojawienia się odpowiedniego bodźca. Takim bodźcem może być zastosowanie technik z zakresu chiropraktyki, bodźce fizykalne oraz ruch, który w niniejszym artykule ma pierwszorzędne zadanie, przy początkowym wsparciu pozostałych technik.

Funkcjonalny trening korekcyjny jest nowoczesnym sposobem leczenia dysfunkcji narządu ruchu, który oparty jest na odpowiedniej aktywacji i wywołaniu konkretnych reakcji w układzie mięśniowym, poprzez odruch i torowanie impulsów nerwowych do struktur zaangażowanych w ruch. Jego celem nie jest utrata wagi czy wysmuklenie ciała przed sezonem wakacyjnym. Sam proces korekcji ma prowadzić do pozbycia się niekorzystnych kompensacji wytworzonych w ciele oraz do zaangażowania do pracy struktur przewlekle nieaktywnych. Całość tych działań ma skutkować stopniowym przywracaniem równowagi w obszarze zaburzenia oraz brakiem bólu, który zacementowany zostanie odpowiednim treningiem o charakterze siłowym.

Złotą zasadą terapii we wszelkich stanach dysbalansu mięśniowego jest praca nakierowana na uwolnienie patologicznego napięcia w strukturach skróconych oraz aktywacja i utorowanie impulsacji nerwowej w strukturach osłabionych i „wyłączonych” z ruchu. W przypadku występowania stanu bólowego warto w początkowym etapie pracy wspomóc się technikami manualnymi, głównie z zakresu rozluźniania mięśniowo-powięziowego, aby dać ciału sygnał, że może „odpuścić”. Długotrwałe utrzymywanie się napięcia, przy komponencie strefy psyche, prowadzi bowiem do wytworzenia się mechanizmu obronnego i powstania pozornej, patologicznej strefy komfortu, poza którą należy wyjść, aby nastąpił przełom. Zastosowanie technik tkanek miękkich w początkowym etapie pracy nie tylko uwalnia pacjenta od bólu poprzez eliminację niedokrwienia oraz zmniejszenie napięcia w tkankach, ale wytwarza przestrzeń do ruchu w prawidłowym wzorcu. Może to doprowadzić także do samoistnego odblokowania się ruchu na głębszym poziomie segmentów kręgosłupa bez konieczności stosowania bardziej zaawansowanych technik chiropraktycznych. Lewit (1984) podkreśla w swoich pracach istotę manipulacji jako bodźca wywołującego odruchowe rozluźnienie w tkankach miękkich. Mając jednak na uwadze poziom trudności tych technik, obawy pacjenta przed ich wykonaniem, a także krótkotrwały efekt działania, który bez odpowiedniej aktywacji mięśniowej zanika po wyjściu pacjenta z gabinetu, warto poświęcić nieco więcej czasu na uspokojenie systemu mięśniowo-powięziowego i przygotować solidniejszą bazę do ruchu. W takiej pracy bardzo dobrze sprawdza się również zastosowanie bodźca cieplnego (np. w postaci okładów ogrzewających tkanki miejscowo), który wprowadza pacjenta w stan rozluźnienia i przyspiesza efekty terapii.

Planując przebieg terapii ruchem w przypadku UCS, konieczna jest znajomość wzorca patologii z podziałem na mięśnie osłabione i mięśnie przykurczone. Kompleksowo przeprowadzony trening, poparty rzetelną diagnostyką, powinien generować odpowiednie bodźce korekcyjne już...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy