Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

15 stycznia 2018

NR 81 (Marzec 2017)

Trójwymiarowa manualna terapia wad stóp Opis podstawowych wad stóp i sposobów diagnostyki

0 432

Każda terapia wpływająca na więcej niż jeden wymiar ciała może być określona jako terapia wielowymiarowa. Metoda trójwymiarowa w terapii stóp spełnia te warunki, wpływając na trzy wymiary stopy. Trójwymiarowa manualna terapia wad stóp jest to metoda stworzona przez Barbarę Zukunft-Huber i rozwijana przez nią już od 1992 r. Metoda ta opiera się na fizjologicznym rozwoju aktywności stopy, wykorzystuje wzorce występujące w fizjologicznym rozwoju dziecka oraz skupia się na założeniu, że stopa ma swoją długość, szerokość i wysokość – stąd jej nazwa trójwymiarowa terapia manualna stóp.

Podstawy teoretyczne trójwymiarowej manualnej terapii wad stóp

Można dokonać oceny stóp pod kątem występowania właściwych warunków co do długości, szerokości oraz wysokości stopy. Każdą wadę można opisać, bazując na tych trzech jej wymiarach. Oceniając długość, bierze się pod uwagę brzeg boczny (zewnętrzny) oraz brzeg przyśrodkowy (wewnętrzny). Brzeg boczny lewy i prawy powinny być równe co do długości oraz równoległe w stosunku do siebie. Brzeg boczny i brzeg przyśrodkowy powinny być w stosunku do siebie równoległe. Jeśli występują odchylenia, należy interpretować ten fakt jako problem w zakresie długości funkcjonalnej stopy. Przyłożenie do siebie podeszwy stopy lewej do prawej pozwala na dostrzeżenie ewentualnych odchyleń w zakresie szerokości stopy na wysokości przodostopia. Wymiar wysokości, czyli odległość podeszwowej strony stopy (okolica kości łódkowatej) od podłoża, zmienia swój wymiar w zależności od rozwoju. Uwzględnienie tego faktu oraz wyników testów diagnostycznych pozwala na wykrycie ewentualnych odchyleń w tym wymiarze.

Opis podstawowych wad stóp w trójwymiarowej terapii stóp

Stopa końska – charakterystyka
Charakterystyczne w tej wadzie jest głównie ustawienie stopy w zgięciu podeszwowym. Ogólny odbiór wyglądu stopy to stopa „skręcona do środka”, ze skróceniem funkcjonalnym łuku przyśrodkowego, a wydłużeniem łuku bocznego, szpotawe ustawienie pięty, tj. podstawa pięty kieruje się ku stronie przyśrodkowej w stosunku do osi podudzia. Szczegółowa lista odchyleń:
pięta końska ustawiona wysoko,

  • pięta w szpotawości,
  • wydrążenie stopy pogłębione,
  • skrócenie łuku przyśrodkowego,
  • wydłużenie łuku bocznego,
  • śródstopie i przodostopie przywiedzione i odwrócone,
  • globalne ustawienie stopy przywiedzeniowo-zgięciowe,
  • skrócenie mięśni: supinatory i zginacze podeszwowe stopy (ale bez ustawienia supinacyjnego).

Stopa piętowa – charakterystyka
Charakterystyczne w tej wadzie jest głównie ustawienie stopy w zgięciu grzbietowym w przypadkach skrajnych z zet-
knięciem się strony grzbietowej stopy z grzbietowa stroną goleni. Pięta w koślawości. Szczegółowa lista odchyleń:

  • grzbiet stopy zbliżony lub łatwy do zbliżenia do grzbietu podudzia,
  • można stopę położyć na piszczeli,
  • brak zgięcia podeszwowego,
  • zgięcie podeszwowe zazwyczaj możliwe do osiągnięcia maksymalnie do pozycji pośredniej,
  • pięta w koślawości,
  • przodostopie nawrócone.

Stopa sierpowata (zamiennie przywiedziona) – charakterystyka
Charakterystyczne w tej wadzie jest głównie ustawienie stopy w mocnym przywiedzeniu w stosunku do osi podudzia z piętą ustawioną prosto, ewentualnie z elementem szpotawości. Szczegółowa lista odchyleń:

  • przywiedzeniowe ustawienie przodostopia,
  • wykrzywienie stopy w kształcie litery,
  • łuk zewnętrzny rozciągnięty,
  • łuk wewnętrzny skrócony,
  • podstawa V kości śródstopia wystająca,
  • łuk wewnętrzny w kier zgięcia grzbietowego,
  • nadmierne ustawienie w odwróceniu przez skrócone mięśnie supinatory (bez wzmożonego ruchu odwrócenia),
  • często towarzyszące wady w stawach biodrowych, przykurcze.

Stopa płasko-koślawa – charakterystyka
Charakterystyczne w tej grupie jest głównie ustawienie stopy w odwiedzeniu przodostopia, nawróceniu śródstopia, zniesieniu wymiaru wysokości. Lista odchyleń w poszczególnych rodzajach stopy płasko-koślawej:

  • płaskostopie wrodzone,
  • stopa koślawa zwykła,
  • stopa odwiedzeniowa,
  • stopa spastyczna płasko-koślawa,
  • brak kości strzałkowej.

Wrodzone płaskostopie:

  • przodo- i tyłostopie ustawione bocznie,
  • nawrócenie przodo- i śródstopia,
  • koślawość i uniesienie pięty,
  • stopa przemieszcza się bocznie,
  • kość skokowa najbardziej wyczuwalna po stronie wewnętrznej,
  • rozciągnięty łuk przyśrodkowy i podeszwa stopy,
  • łuk boczny skrócony,
  • stopa sztywna,
  • kość piętowa koślawo i końsko przesuwa się w kierunku kostki bocznej,
  • kość sześcienna grzbietowe podwichnięcie,
  • mięśnie prostowniki, strzałkowe i trójgłowy skrócone.

Stopa koślawa zwykła:

  • koślawość zwykła do 6. tygodnia życia jest normą,
  • tyłostopie, pięta w kierunku koślawego ustawienia,
  • przodostopie w kierunku odwiedzenia i nawrócenia
  • łuk przyśrodkowy rozciągnięty wypukły,
  • łuk boczny skrócony, wklęsły,
  • stopa nawrócona,
  • ruchomość nieograniczona,
  • pięta bez uniesienia.

Stopa odwiedzeniowa:

  • cała stopa względem podudzia odchyla się w kierunku odwiedzenia,
  • kość skokowa ustawia się po stronie przyśrodkowej,
  • śródstopie i przodostopie w kierunku odwiedzenia,
  • łuk przyśrodkowy uwypuklony,
  • łuk boczny skrócony,
  • pięta ustawia się w koślawości i uniesieniu,
  • brzeg przyśrodkowy w obciążeniu może cały spoczywać na podłożu,
  • może występować z ukrytym końskostopiem.

Stopa spastyczna płasko-koślawa
Wynik patologicznego wzorca w kończynach dolnych, w tym w stawach biodrowych, przywiedzenie, rotacja wewnętrzna, stopa na zewnątrz:

  • obciążenie przyśrodkowej części stopy,
  • z uniesieniem koślawo ustawionej pięty.

Wrodzony brak kości strzałkowej:

  • pięta uniesiona,
  • pięta ustawiona koślawo,
  • z powodu braku kości strzałkowej przodo- i tyłostopie odchylają się bocznie w kierunku koślawości,
  • łuk przyśrodkowy jest wypukły (przypomina płaskostopie wrodzone).

Bandażowanie

Podczas terapii z wykorzystaniem trójwymiarowej terapii manualnej stóp oprócz specyficznych chwytów normalizujących np. długość mięśni przedstawionych poniżej stosuje się specyficzne bandażowanie dla utrwalenia uzyskanych efektów terapii. Stosowane w tym celu bandaże to:

  • bandaż elastyczny o gęstym tkaniu,
  • dzieci małe – bandaż o szerokości 4–5 cm,
  • dzieci starsze – bandaż o szerokości 6 cm,
  • mankiety ochronne w przypadku skóry wrażliwej.

Technika bandażowania:

  • bandaż zrolowany z lekkim naciągiem,
  • nakładany na skórę bez naciągu,
  • bandaż nie może się rolować, fałdować podczas bandażowania,
  • zawsze wykonać test, czy naciągnięcie bandaża nie jest zbyt mocne, wkładając palec między stopę a bandaż [1].

Zasady bezpieczeństwa podczas bandażowania:

  • zawsze obejrzeć stopę czy nie dochodzi do: zaczerwienienia, zasinienia, ochłodzenia,
  • zawsze poinstruować rodziców o właściwym nałożeniu bandaża,
  • zawsze przepracować z rodzicami technikę bandażowania
  • zawsze sprawdzać okresowo zabarwienie skóry dla uniknięcia niedokrwieni!

Noszenie bandaża:

  • bandaż może być noszony całą dobę z przerwami na
  • terapię,
  • bożna nosić go w butach, ale odpowiednio większych [1].

Stopa piętowa

Obraz wady:

  • pięta obniżona,
  • pięta w kierunku koślawym,
  • zgięcie podeszwowe ograniczone.

Terapia stopy piętowej

  • Podejście: terapia trójwymiarowa.
  • Cel: zgięcie podeszwowe.
  • Pozycja dziecka: leżenie tyłem, staw biodrowy: odwiedzenie, rotacja zewnętrzna, zgięcie, staw kolanowy: zgięcie.
  • Pozycja terapeuty: od strony stóp dziecka.
  • Chwyt: podudzie od zewnątrz stabilizuje ręka zew-
  • nętrzna, druga ręka palcem wskazującym i środowym
  • chwyta łuk przyśrodkowy od przodu i przyśrodkowo i rozciąga go w kierunku podeszwowym, kciuk na grzbiecie stopy 20 razy [1].

Bandażowanie stopy piętowej:

  • bandażuje się uzyskany efekt zgięcia podeszwowego w ósemkę,
  • dziecko małe – leżenie tyłem, stopa do terapeuty, dzieci starsze – siad tyłem do terapeuty ze zgiętą kończyną dolną,
  • początek od strony przyśrodkowej do bocznej przez grzbiet stopy, od stopy do podudzia,
  • bez pięty i palców [1].

Stopa końska (końsko-szpotawa)

Obraz wady:

  • przykurcz supinacyjny,
  • przykurcz zgięciowy,
  • przywiedzeniowe ustawienie stopy,
  • szpotawość pięty,
  • może dojść do stykania się kostki przyśrodkowej z kością łódkowatą [1].

Terapia stopy końskiej (końsko-szpotawej)

  • Podejście: terapia trójwymiarowa.
  • Cel: rozciąganie mm. skróconych przyśrodkowo ze
  • stabilizacją pięty przyśrodkowo.
  • Pozycja dziecka: leżenie tyłem, staw biodrowy: odwiedzenie, rotacja zewnętrzna, zgięcie, staw kolanowy: zgięcie, stopa odwrócona, udo i podudzie stykają się, pięta na wysokości kości łonowej ustabilizowana ręką terapeuty.
  • Pozycja terapeuty: siedzi lub stoi na wysokości głowy dziecka.
  • Chwyt: ręka od strony brzegu bocznego odwróconej stopy kciukiem chwyta między kostką przyśrodkową a piętą, zabezpieczając przed szpotawością pięty, reszta palców od strony grzbietowej stabilizuje podudzie. Kciuk drugiej ręki od strony brzegu przyśrodkowego odwróconej stopy w okolicy głowy I kości śródstopia rozciąga mięśnie w kierunku palców.
  • Czas: 15 minut [1].

  • Podejście: terapia trójwymiarowa.
  • Cel: rozciąganie skróconych mięśni zginaczy palców.
  • Pozycja dziecka: leżenie tyłem, staw biodrowy: odwiedzenie, rotacja zewnętrzna, zgięcie, staw kolanowy: zgięcie, stopa odwrócona, udo i podudzie stykają się, pięta na wysokości kości łonowej ustabilizowana ręką terapeuty.
  • Pozycja terapeuty: siedzi lub stoi na wysokości głowy dziecka.
  • Chwyt: ręce chwytają w okolicy przodostopia pod palcami, tak by kciuki znajdowały się od strony podeszwowej, stabilizacja pod głową I kości śródstopia, druga ręka rozciąga palce w kierunku wyprostu poprzecznie ustawionym kciukiem [1].

 

  • Podejście: terapia trójwymiarowa.
  • Cel: korekcja przywiedzenia przodostopia i szpotawości pięty.
  • Pozycja dziecka: leżenie przodem poprzecznie na udach
  • terapeuty, staw biodrowy: odwiedzenie, rotacja zewnętrzna, zgięcie, staw kolanowy: zgięcie, stopa odwrócona (dzieci małe), dzieci większe jw. na podłożu ze stabilizacją podudziem terapeuty tułowia dziecka.
  • Pozycja terapeuty: siedzi prostopadle do tułowia dziecka leżącego na udach terapeuty (dzieci małe), dziecko pod dołem podkolanowym terapeuty (dzieci większe).
  • Chwyt: druga stopa stabilizuje podudzie dziecka, ręka od strony brzegu bocznego chwyta za piętę, oddalając ją od kości strzałkowej (dół). Kciuk drugiej ręki na stronie podeszwowej stopy [1].

 

  • Podejście: terapia trójwymiarowa.
  • Cel: odtworzenie długości funkcjonalnej stopy.
  • Pozycja dziecka: leżenie przodem, staw biodrowy: odwiedzenie, rotacja zewnętrzna, zgięcie, staw kolanowy: zgięcie.
  • Pozycja terapeuty: siedzi z boku dziecka.
  • Chwyt: oba kciuki na łuku bocznym stykają się na wysokości kości sześciennej, pozostałe palce stykają się na części przyśrodkowej i rozciągają od pięty do palucha [1].

 

  • Podejście: terapia trójwymiarowa.
  • Cel: likwidacja końskostopia.
  • Pozycja dziecka: leżenie bokiem, staw biodrowy: odwiedzenie, rotacja zewnętrzna, zgięcie, staw kolanowy: zgięcie, stopa na podłożu.
  • Pozycja terapeuty: siedzi twarzą w kierunku twarzy dziecka, podudziem stabilizuje tułów/miednicę.
  • Chwyt: ręk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy