Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

7 listopada 2013

NR 44 (Listopad 2013)

Wpływ leków na czynniki kinezyterapeutyczne wykorzystywane w procesie fizjoterapeutycznym

35

Efekty działań fizjoterapeutycznych nierozerwalnie wiążą się z wpływem leków przyjmowanych przez pacjenta. Fizjoterapeuta aplikuje leki głównie podczas stosowania jonoforezy, fonoforezy lub masażu i inhalacji. Musi jednak pamiętać, że może spotykać się z pacjentem, który jest pod wpływem leków.

Farmaceutyki mogą wpływać zarówno na stan fizyczny, jak i na stan psychiczny pacjenta. W zależności od celu terapii ten sam lek lub jego skutki uboczne mogą ułatwiać lub utrudniać pracę terapeuty, zmniejszać lub zwiększać pozytywny efekt terapii, przyspieszać lub oddalać osiągnięcie efektu terapeutycznego.

POLECAMY

Wydawałoby się, że istnieje grupa leków, która będzie obojętna dla procesu terapeutycznego. Jednak należy pamiętać, że każdy preparat zażywany jest w określonym celu, nawet jeśli jest to cel profilaktyczny. Jeśli lek zażywany będzie w celu zapobiegania wystąpienia określonych niekorzystnych zmian w organizmie, to będzie on sprzymierzeńcem fizjoterapeuty w terapii.

Przykład może stanowić witamina C zażywana przez osobę z porażeniem czterokończynowym spastycznym w celu zakwaszenia i zapobiegania rozwojowi bakterii w układzie moczowym. Infekcja w układzie moczowym może wywołać szereg negatywnych objawów, m.in. podwyższenie temperatury i w konsekwencji wzrost spastyczności. Taki obraz będzie utrudniał fizjoterapeucie pracę nad utrzymaniem zakresów ruchu w stawach oraz sprzyjał skracaniu się włókien mięśniowych, co będzie stanowiło zagrożenie powstania przykurczy stawowych.

Jeśli witamina C (we właściwych dawkach, pod kontrolą lekarską) podawana profilaktycznie skutecznie zapobiegnie infekcji układu moczowego, będzie sprzymierzeńcem fizjoterapeuty w terapii, ponieważ nie dopuści do wystąpienia opisanych niekorzystnych zmian.

Tab. 1. Wpływ leków na efekty terapeutyczne

Wpływ leków lub ich skutków ubocznych na efekty terapii

zwiększające 

efekt terapeutyczny

zmniejszające

efekt terapeutyczny

neutralne na efekt terapeutyczny

(czy na pewno takie istnieją?)

 

Wydawałoby się, że pospolita witamina C nie może wpływać na efekt fizjoterapii, jednak jak widać z powyższego – jest inaczej. Należy więc przyjąć, że każdy lek, pod wpływem którego jest pacjent, będzie miał wpływ na terapię: w mniejszym lub większym stopniu, w najbliższym czasie lub w przyszłości.

Leki mogą działać miejscowo lub ogólnoustrojowo. Jednak należy odróżnić działanie ogólnoustrojowe leku od jego działania ogólnoustrojowego ubocznego.

Przykładem ubocznego działania leku miejscowo podawanego i mającego działać miejscowo jest toksyna botulinowa typu A (w różnych formach preparatów: Botox, Dysport, Xeomin), której efekt uboczny może być ogólnoustrojowy w postaci podwyższonej temperatury lub porażenia mięśni odległych od podania. Przykładem może być odnotowane w badaniach, podczas aplikacji miejscowej, upośledzenie pracy oddalonych zwieraczy pęcherza moczowego. W codziennej pracy wykorzystuje się również działanie uboczne leków, jednak nie oznacza to, że rutynowo i celowo podawane będą leki dla ich efektów ubocznych. Elementami, nad którymi najczęściej pracuje fizjoterapeuta podczas procesu terapeutycznego, są:

  • zakres ruchu, jego utrzymanie lub pogłębienie – przeszkodą w uzyskaniu/ utrzymaniu właściwego zakresu ruchu w stawach mogą być: przykurcz torebki stawowej, przykurcz ścięgien i brzuśców mięśniowych w wyniku unieruchomienia lub w wyniku patologicznie podwyższonego napięcia mięśniowego spastycznego na skutek uszkodzenia ośrodkowego układu mięśniowego, skostnienia okołostawowe itp.,
  • siła mięśniowa, stężenie cukru we krwi – elementem warunkującym prace nad tymi elementami będzie m.in. właściwe odżywienie organizmu oraz uregulowana glikemia krwi,
  • pionizacja – element terapii, z którym można spotkać się niemalże na każdym oddziale, zarówno na oddziałach ciężkiej rehabilitacji neurologicznej, jak i na oddziale chorób wewnętrznych, gdzie trudności w zmianie pozycji na wyższą będą spowodowane m.in. okresowym unieruchomieniem pacjenta w łóżku,
  • normalizacja oddechu – element warunkujący właściwe utlenowanie krwi, a poprzez to komórek organizmu i jego właściwe funkcjonowanie, z jego niewłaściwą pracą można spotkać się zarówno na oddziałach pulmonologicznych, jak i na oddziałach psychiatrycznych, chirurgicznych i innych.

Zmiany pozycji od niskich do wysokich zależą m.in. od wydolności układu krążenia (ciśnienie krwi), układu mięśniowego jako pompy mięśniowej oraz układu oddechowego. Leki, wpływając na te układy, będą warunkowały przebieg procesu pionizacji (tab. 2).

Tab. 2. Leki wpływając na przebieg procesu pionizacji

Pionizacja/ (możliwe do osiągnięcia pozycje ciała – siedząca, stojąca)
leki ułatwiające uzyskanie pozycji wyższych leki utrudniające uzyskanie pozycji wyższych
  • podnoszące ciśnienie krwi przy niskim ciśnieniu krwi
  • obniżające ciśnienie krwi przy niskim ciśnieniu krwi

 

  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – efekt uboczny: ból głowy
  • leki narkotyczne (opioidowe) – senność

 

  • leki przeciwdrgawkowe – hipotonia, omdlenie, senność
  • insulina przy hiperglikemii (duszność, mdłości, wymioty, suchość, sztywność kończyn, zawroty głowy)
  • antydepresyjne, wyciszające, uspokajające – zaburzenia świadomości, zawroty głowy, hipotonia ortostatyczna
  • lokomocyjne (działanie uboczne) – hipotonia

 

  • leki dopaminergiczne (choroba Parkinsona) – hipotonia ortostatyczna, zawroty, otępienie, splątanie (duże dawki – pobudzenie, omamy)

 

  • nadmiar insuliny – przy hipoglikemii (drżenie mięśni, zmęczenie, ból głowy, rozdrażnienie)

 

  • leki podawane w chorobie niedokrwiennej serca (statyny) – działanie uboczne: miopatie

 

  • obniżające napięcie mięśniowe (Baclofen) – skutek uboczny: obniżenie siły mięśni oddechowych i obwodowych, w konsekwencji – osłabienie pompy mięśniowej

 

  • leki przeciwdławicowe, m.in. nitrogliceryna – działanie uboczne: hipotonia, bóle głowy

 

  • bisfosfoniany, kacytonina (osteoporoza – hamowanie działania osteoklastów), długotrwałe stosowanie – istnieją doniesienia o zwiększeniu łamliwości kości (zwiększenie ryzyka złamań, nudności, co bezpośrednio utrudnia możliwość pionizacji

 

Wydolność układu oddechowego jest warunkowana zarówno przez sprawność mięśni oddechowych, ogólny stan pacjenta, jak i leki wpływające na jego funkcjonowanie (tab. 3).

Tab. 3. Leki wpływające na funkcjonowanie układu oddechowego

Oddech
zwiększenie wydolności oddechowej zmniejszenie wydolności oddechowej
duży ból w spłycenie, przyśpieszenie oddechu -> leki przeciwbólowe -> stabilizacja oddechu leki obniżające napięcie mięśniowe w dawkach zbyt dużych, np. Baclofen
niepokój -> spłycenie, przyśpieszenie oddechu -> leki uspokajające -> normalizacja oddechu preparaty wapnia mogą zagęszczać wydzielinę oskrzelową i zmniejszać wydolność oddechową przy braku odruchu kaszlu
mukolityki – upłynniające zalegającą gęstą wydzielinę, wspomagające mechaniczne samooczyszczanie dróg oddechowych -> zmniejszenie lepkości wydzieliny oskrzelowej -> ułatwienie oddychania (np. ambroksol, podgrupa sekretolityki, roztwór jodku potasu) mukolityki – upłynniające zalegającą gęstą wydzielinę (zmniejszenie lepkości wydzieliny oskrzelowej, zwiększenie jej ilości) – przy braku odruchuw kaszlu i porażeniu mięśni oddechowych oddech może być utrudniony – konieczna obserwacja i obecność aparatów odsysających

 

Praca terapeuty nad siłą czy wytrzymałością mięśniową uzależniona będzie w sposób bezpośredni od czynnego współudziału pacjenta w terapii. Ruch bierny nie wpłynie bezpośrednio i efektywnie na proces wzrostu siły i wytrzymałości mięśniowej. Z tego powodu leki ograniczające czynny udział pacjenta w terapii będą w sposób bezpośredni warunkowały jej wyniki (tab. 4).

Tab. 4. Środki oddziałujące na siłę mięśniową

Siła mięśniowa - stężenie cukru we krwi
zwiększenie zmniejszenie
preparaty białkowe – przy niedożywieniu (w celu zbilansowania wskazana kontrola dietetyka) obniżające ciśnienie, szczególnie przy niskim ciśnieniu krwi – ortostatyczne spadki ciśnienia i omdleni
nutridrinki – przy niedożywieniu ( w celu zbilansowania wskazana kontrola dietetyk neuroleptyki, leki psychotropowe, nasenne – męczliwość, brak energii, senność
glukoza – przy zmniejszeniu stężenia cukru u cukrzyków  
insulina – w cukrzycy jest niezbędnym lekiem w wykorzystaniu dostarczonego pożywienia w celu wygenerowania aktywności fizycznej nadmiar insuliny w stosunku do zaaplikowanego wysiłku – złe samopoczucie, omdlenia, śpiączka

Pracując nad utrzymaniem lub zwiększeniem zakresu ruchu, trzeba pamiętać, że oprócz przeszkód kostnych, tj. skostnień wewnątrz- i okołostawowych, należy pracować z tkanką miękką, czyli powięzią, ścięgnami i brzuścami mięśniowymi oraz strukturami nerwowymi. Wysokość napięcia mięśniowego będzie warunkowała w dużej mierze pracę nad generowanym zakresem ruchu w stawie – zarówno czynnym, jak i biernym (tab. 5).

Tab....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy