Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

26 stycznia 2018

NR 83 (Maj 2017)

Wprowadzenie do metody dr Svetlany Masgutovej
Neurosensomotoryczna integracja odruchów

0 389

Początki powstania autorskiej metody dr Svetlany Masgutovej (Masgutova neurosensorimotor reflex integration – MNRI®) sięgają roku 1989. W latach 1975–1980, kiedy była studentką psychologii, jej głównym polem zainteresowań były odruchy, ich rozwój oraz dojrzewanie. Fascynacja ta\ przełożyła się bezpośrednio na temat pracy dyplomowej Odruchy bezwarunkowe, nieświadome procesy i osobowości. Swoją wiedzę rozwijała, studiując publikacje pionierów z zakresu rozwoju odruchów: I. Sechenova, J. Konorskiego, C. Sherringtona, L. Wygotskiego, I. Pavlova oraz N. Bernsteina.

Kluczowy wpływ na karierę zawodową dr Svetlany Masgutovej miała praca kliniczna z ofiarami ewakuowanymi z obszaru katastrofy nuklearnej w Czarnobylu (1986), konfliktu w Baku (1990–1991), wojny w Czeczenii (1996–1999), konfliktu w Izraelu (2001–2005) i tragicznych wydarzeń w Newtown w stanie Connecticut (strzelanina w szkole 4 grudnia 2012 r.). Praca z ofiarami cierpiącymi na zaburzenia psychosomatyczne ukierunkowała jej pracę na stworzenie jak najbardziej efektywnych metod radzenia sobie ze stresem pourazowym oraz zadecydowały o jej dalszej działalności.

W efekcie wycieku gazu 4 czerwca 1989 r. doszło do eksplozji dwóch pociągów na trasie Kolei Transsyberyjskiej w pobliżu Ufy (góry Ural). Temperatura w centrum wybuchu osiągała tak ekstremalną wartość, że część ludzi zostało spopielonych. Nad miejscem katastrofy wznosił się słup dymu, który można było dostrzec z odległości 100 km. Eksplozja objęła obszar o powierzchni 2,5 km2, niszcząc 350 m torów kolejowych, 17 km linii trakcyjnych i 38 wagonów, które zostały zmiażdżone przez powstałą falę uderzeniową. Ponad 500 ludzi zostało zabitych, a pozostałych 600 było w bardzo ciężkim stanie, w tym spora grupa dzieci. Wraz ze specjalistami z Rosji, Niemiec i Wielkiej Brytanii dr Masgutova poświęciła cały swój czas oraz posiadaną wiedzę, aby pomagać ocalonym. Pracowała z ponad setką dzieci, które cierpiały z powodu uszkodzeń ciała, ciężkich oparzeń oraz traumy emocjonalnej. Obserwując oddziały szpitalne, gdzie wówczas panował totalny chaos i niewyobrażalne cierpienie, zdała sobie sprawę, że tradycyjne podejście psychoterapeutyczne nie odniesie zamierzonego efektu. Doktor Masgutova zastosowała w praktyce posiadaną wiedzę z zakresu neurofizjologii odruchów i pourazowych procesów emocjonalnych. To pionierskie i kompleksowe podejście okazało się wielkim sukcesem. Na przestrzeni lat stworzyła wiele placówek, w których terapeuci pracują jej autorską metodą, np. Międzynarodowy Instytut dr Svetlany Masgutovej w Warszawie oraz we Wrocławiu. Na stałe przebywa w USA, gdzie stoi na czele Svetlana Masgutova Educational Institute (Orlando, Floryda). Jest czynnym wykładowcą programów MNRI® w Polsce, Rosji, Niemczech, Francji, Holandii, Austrii, Szwecji, Danii, Belgii, Szwajcarii, USA, Kanadzie, Australii i Azji (Indonezja, Indie). Listę programów terapeutycznych dr Masgutovej przedstawia tab. 1 [1].

Metoda dr Svetlany Masgutovej jest skierowana do osób z wyzwaniami rozwojowymi w celu optymalizacji ich funkcjonowania – zarówno fizycznego, jak i psychicznego. Głównym celem jest wsparcie procesu integracji schematów odruchów w ramach połączenia pracy układów sensorycznego oraz motorycznego, optymalnej wydajności pracy mózgu dla zabezpieczenia naturalnych mechanizmów oraz optymalizacji fizjologicznych podstaw neurorozwoju ze szczególnym uwzględnieniem stanu stresu pourazowego oraz obecności neurodeficytów.

Założeniem metody jest usprawnianie zaburzonych schematów odruchów uniemożliwiających harmonijny rozwój integracji sensomotorycznej oraz motoryki kontrolowanej pacjenta. Praca terapeutyczna z zaburzonymi schematami odruchów jest ukierunkowana na następujące poziomy integracji:

  • sensomotoryczny – dla zabezpieczenia odpowiedniego neurologicznego funkcjonowania konkretnego „koła odruchowego”,
  • schematów odruchów na poziomie ich biomechaniki i funkcji obronnych,
  • schematów odruchów z motoryką intencjonalną i nawykami,
  • sfery ruchowej i procesów poznawczych [2, 3].

Efekty pracy z osobami z wyzwaniami w rozwoju psychomotorycznym jednoznacznie wskazują na ogromne znaczenie i ważność wykorzystywania właściwych technik korekcji dysfunkcji na poziomie motoryki pierwotnej i schematów odruchów. Metoda MNRI® może być olbrzymim wsparciem w kształtowaniu się nowych możliwości rozwoju dla dzieci, i dorosłych. Stosowane techniki są naturalnymi, bezpiecznymi procedurami, które mogą być łatwo przyswojone przez rodziców dzieci z deficytami rozwojowymi, dorosłych i profesjonalistów na co dzień zajmujących się terapią, stanowią również doskonałe uzupełnienie innych form terapii.

Tab. 1. Programy wchodzące w skład metody MNRI® (Masgutova neurosensorimotor reflex integration)

MNRI®: Integracja schematów odruchów dynamicznych i posturalnych

MNRI®: Integracja odruchów ustno-twarzowych

MNRI®: Neurotaktylna integracja odruchów

MNRI®: Integracja ruchów archetypowych i rozwój motoryczno-poznawczy

MNRI®: Integracja schematów odruchów wzrokowych i słuchowych

MNRI®: Integracja schematów odruchów stałych

MNRI®: Repatterning i integracja odruchów dysfunkcjonalnych i patologicznych

MNRI®: Neurostrukturalna integracja odruchów

MNRI®: Integracja odruchów oraz postępowanie z zespołem stresu pourazowego

MNRI®: Integracja odruchów układu oddechowego

MNRI®: Integracja odruchów dla regulacji hormonów stresu

Odruchy, które przedstawiają reakcję motoryczną zwrotną na określony bodziec, są genetycznym programem czuciowo-ruchowym każdego człowieka, który służy mechanizmom obronnym. Odruchy pojawiają się w okresie prenatalnym i po urodzeniu, następnie rozwijają się i dojrzewają, aby w odpowiednim czasie ulec zintegrowaniu i podporządkowaniu kontrolowanej motoryce oraz wyższym funkcjom psychicznym. Koncepcja integracji schematów odruchów wspiera proces usprawniania poprzez pierwotne schematy ruchowe, które stanowią naturalne, genetycznie zaprogramowane wewnętrzne zasoby człowieka [3–6].

Czynności odruchowe, opisane przez Pavlova (1861) oraz Sherringtona na początku XX w., są jednostką funkcjonalną (łuk odruchowy), w skład której wchodzą następujące elementy:

  • receptor, który rejestruje bodźce oraz przetwarza je do postaci potencjału czynnościowego,
  • droga aferentna (doprowadzająca) składająca się z neuronu czuciowego, który przewodzi potencjał czynnościowy do układu nerwowego,
  • ośrodek odruchowy, w którym sygnały z receptora mogą ulec modyfikacji (stłumieniu bądź spotęgowaniu) przez sygnały z innych receptorów oraz obszarów układu nerwowego, zanim zostaną przekazane do efektorów,
  • droga eferentna (odprowadzająca) składająca się z neuronów opuszczających ośrodkowy układ nerwowy, która przewodzi potencjał czynnościowy do części ciała wykonującej reakcję,
  • efektor – jest reagującym (wykonawczym) mięśniem, grupą mięśni bądź gruczołów [7].

Jedną z funkcji receptora jest obniżanie progu dla specyficznego typu bodźca przy jednoczesnym podwyższaniu go dla pozostałych, co w efekcie sprawia, że odruchy stają się reakcjami na określone rodzaje stymulacji. Ponieważ odruchy są w dużej mierze przekazywane nieświadomie, dostarczają informacji dotyczącej koordynacji układu nerwowego w sposób wolny od psychiki [8]. Metoda MNRI® bazuje na koncepcji trzech składowych koła odruchowego: stymulacji sensorycznej i rozpoznania bodźca przez układ zmysłów, przetwarzania informacji w mózgu i jego percepcji oraz reakcji motorycznej (ruchowej) zwrotnej na bodziec zmysłowy i proponuje sposoby integracji każdego z elementów koła odruchowego w formie konkretnych ćwiczeń.

Każdy człowiek ma system ruchów pierwotnych i odruchów danych jako program wrodzony. Odruch jest automatyczną reakcją układu ciało – mózg na bodziec zmysłowy lub proprioreceptywny. W definicji odruchu bierze się pod uwagę koncepcję uwarunkowanego i nieuwarunkowanego działania układu nerwowego, zaprezentowaną przez rosyjskich fizjologów I.P. Pavlova, I.M. Sechenova, A.A. Uhtomskiego, N.A. Bernsteina i P.K. Anokhina. Odruch ilustruje ogólną zdolność organizmu do reagowania na bodziec. Bodziec może być dostarczony ze środowiska zewnętrznego (dźwięk, światło, dotyk, zapach) lub z wewnętrznego środowiska człowieka (zmiana składu chemicznego krwi, podrażnienie organów wewnętrznych itp.). Odpowiedzią na każdy bodziec jest napięcie mięśniowe, które powoduje reakcje ruchowe (lub pracę gruczołów). Z drugiej strony odruchy mogą być uważane za pewien rodzaj „programu” pierwotnych ruchów i działań, które pozwalają organizmowi przetrwać w określonych warunkach – są to wrodzone odruchy bezwarunkowe [9–12].

Ocenę integracji schematów odruchów można wykorzystać do rozpoznania oznak prawidłowego rozwoju oraz niedojrzałości funkcjonalnej ośrodkowego układu nerwowego. Wiele odruchów jest badanych zaraz po urodzeniu jako część neurologicznej oceny noworodka, lecz rzadko takie testy przeprowadzane są w późniejszym czasie. Diagnoza odruchów może posłużyć ocenie w późniejszych etapach rozwoju, chociażby dzieci w wieku szkolnym czy starszej młodzieży. Ocena może stanowić swoisty drogowskaz dotyczący rodzaju oraz poziomu interwencji terapeutycznej, a z drugiej strony narzędzie kontrolujące postępy.

W wyniku różnych przyczyn, w życiu płodowym, podczas narodzin lub w późniejszych etapach w życiu, dziecko/osoba dorosła może doświadczyć urazów, które mogą wpłynąć na zdolność adekwatnego wykorzystania mechanizmów obronnych i rozwojowych możliwości schematów odruchów. Sytuacja stresowa może wywołać u osoby zatrzymanie lub cofnięcie do etapu aktywności wczesnych odruchów niemowlęcych. Również silne sytuacje stresowe mogą aktywować działanie odruchów dysfunkcjonalnych i patologicznych. Dysfunkcjonalny odruch to taki, który jest w stanie „negatywnego przetrwania” i sensoryczno-motorycznej dezintegracji. Sytuacja taka ma miejsce, gdy przetwarzanie sensoryczne jest błędne i reakcja motoryczna nie funkcjonuje zgodnie z naturalnym biomechanicznym schematem. Taki odruch zaburza program działania osoby na innych poziomach – motorycznym, zachowawczym, emocjonalnym i w sferze poznawczej. Może powodować pasywność sfery sensorycznej lub nadaktywną reakcję walki i ucieczki, doprowadzając w efekcie do niestabilności emocjonalnej i słabej regulacji zachowania. Dysfunkcyjne odruchy obciążają pracę tyłomózgowia, prowadząc do nieadekwatności reakcji obronnych i powodując zaburzenia, niejednokrotnie regresję w funkcjonowaniu i rozwoju, blokując tym samym możliwości, jakie daje naturalny dostęp funkcji kory mózgowej, m.in. analityczny sposób myślenia, programowanie działań, kontrola wzrokowa, ruchowa, słuchowa. Problemy rozwojowe – motoryczne, zaburzenia przetwarzania sensorycznego i słabe dojrzewanie ośrodkowego układu nerwowego – pozbawiają rzeczywistych możliwości i powodują w codziennym życiu niepotrzebny stres [9, 10].

Patologiczny odruch jest nieprawidłową odpowiedzią motoryczną na stymulację sensoryczną w schemacie odruchu i jest niezdolny do działania rozwojowego oraz nie ma możliwości przejścia do stanu bardziej dojrzałego, „działa” przeciwko własnemu rozwojowi, dojrzewaniu i integracji z innymi umiejętnościami [11, 12].

Układ ruchowy niemowlęcia i dziecka oraz jego predyspozycje do rozwoju motoryki świadomej w późniejszym okresie życia jest zaprogramowany przez naturę. To proces złożony i wielokierunkowy. Opóźnienie w rozwoju lub dysfunkcja któregokolwiek z komponentów układu ruchowego wpływa na przetwarzanie bodźców sensorycznych i może spowodować opóźnienie rozwoju psychoruchowego, a co za tym idzie – nawyków i umiejętności motorycznych, świadomości kinestetycznej dziecka, sfery motywacyjnej, emocjonalnej oraz poznawczej. W związku z tym tak ważna jest wiedza na temat motoryki pierwotnej i tworzenie odpowiednich programów wczesnej interwencji dla zabezpieczenia ogólnego rozwoju dziecka. Interwencja ta powinna odpowiadać naturalnemu rozwojowi dziecka, a przy tym musi być dostosowana do wieku i poziomu neurorozwoju. Programy MNRI® mają na celu aktywizację naturalnych zasobów ruchowych – ruchów pierwotnych i odruchów, które są charakterystyczne dla wczesnego rozwoju. Łączy on możliwości rozwojowe, stymuluje neuroplastyczność mózgu i układ nerwowy [13–15].

Rozwój człowieka jest procesem złożonym, ma własną strukturę, wzory ruchu oraz mechanizmy stymulujące aktywność mózgu. Podstawowe wzory ruchowe rozwijają się według naturalnych praw neurofizjologii. Każdy odruch dynamiczny i posturalny, jak również schemat ruchu i układ koordynacji ruchowej, pojawiają się w określonym czasie, w którym schemat bazowy jest testowany, poznawany, doskonalony (rozwój schematu odruchu odbywa się podczas trzech faz) i integrowany z układem motorycznym. Każda faza ma swoje konkretne zadanie. Przykładowo, podstawowy schemat/wzorzec odpowiedzialny jest za kodowanie schematu sensoryczno-motorycznego, tworzenie sieci nerwowej przez połączenie specyficznego typu bodźca z funkcjonowaniem psychologicznym i mechanizmami ochronnymi. Faza przejściowa jest ważna w przygotowaniu podstawowego wzorca do dalszych zmian. Warianty odruchu rozwijają się w czasie ostatnich faz i odznaczają się dobrze rozwiniętą siecią nerwową. Proces ten jest gotów wystartować z poziomu ochrony do poziomu włączenia cech odruchów, do poziomu intencjonalnej (kontrolowanej) reakcji lub ruchu. Dynamikę rozwoju schematów odruchu i jego wariantów przedstawia rys. 3 [16].

Zadaniem dojrzałego układu nerwowego jest stanie na straży prawidłowego funkcjonowania schematu odruchu. Poszczególne fazy mają wykreować podstawy do integracji schematów odruchów z umiejętnościami i możliwościami ruchowymi, które stanowią fundament dla nowych umiejętności (np. szkolnych: podstawy czytania, rysowania, pisania i liczenia). Opóźnienie rozwoju odruchów lub ominięcie którejkolwiek fazy ma zawsze niekorzystny wpływ na tworzenie się przyszłych umiejętności. Konsekwencją będzie brak możliwości stworzenia odpowiedniej sieci nerwowej, co spowoduje dysfunkcję lub kompensację, które nigdy nie staną się prawdziwymi schematami i uniemożliwią wsparcie w sytuacjach stresowych czy nieoczekiwanych okresach przejściowych. Dlatego do rozwoju (naturalnego treningu) dojrzewania i integracji ważne jest przejście każdego odruchu przez wszystkie fazy. Takie podejście istotnie różni się od tradycyjnego pojęcia hamowania (inhibicji) „pozostałego”, „cząstkowego” odruchu [16].

Procedura diagnozowania stanu integracji/dezintegracji odruchów oparta jest na charakterystycznych częściach składowych odruchu:

  • zgodności właściwości schematu sensoryczno-motorycznego,
  • kierunku reakcji,
  • odpowiedniego czasu trwania,
  • siły reakcji, poprawnego kierunku w odpowiedzi ruchowej,
  • symetrii w odpowiedzi ruchowej (kończyn lub części tułowia).

Schemat odruchu

Schemat jest koordynacją zespołu reakcji lub ruchów wywołujących stymulację lub reakcję zwrotną układu sensoryczno-motorycznego odruchu.

Kierunek ruchu kończyn lub tułowia podczas zwrotnej reakcji w odruchu. Każdy odruch przedstawia określoną sekwencję reakcji lub ruchów kończących się na postawie albo kontynuowanych przez ruch w określonym kierunku. Postawa ciała i układu mięśniowego służy do tworzenia określonych postaw i ruchów.

Czas trwania i dynamika reakcji odruchowej

Koło odruchowe pracuje w granicach układu zmysłowego, pracy mózgu i odpowiedzi ruchowej. Zwrotna reakcja odruchowa musi trwać ok. 107 bitów/sekundę od czasu rozpoczęcia stymulacji zmysłowej. Reakcja musi zajść w bardzo krótkim czasie – musi być szybka, ponieważ pierwszorzędną funkcją odruchu jest stworzenie reakcji ochronnej. Opóźnienie odpowiedzi w czasie może odwlec ochronę w każdym momencie i może stać się powodem uszkodzeń lub opóźnień w ruchowej koordynacji i rozwoju.

Siła reakcji

To pojęcie charakteryzujące reakcję odruchową oznacza siłę fizyczną i energię dostarczoną przez odpowiednie napięcie układu mięśniowego. Siła mięśni, przyczyniających się do funkcjonowania schematu odruchu, musi odzwierciedlać intensywność bodźca. Reakcja nadaktywna (hiperaktywna), słaba (hipoaktywna) lub jej brak (arefleksja) jest nieodpowiednią reakcją zwrotną.

Tab. 2. Formularz diagnostyczny (wybrane odruchy)

Priorytet 

Odruch  Poziom integracji Zalecenia 

Cechy schematów odruchów

1.
2.
3

Odruch podparcia rąk • Wynik początkowy:
P........     L.........
• Schemat jest:
a) zintegrowany
b) w normie
c) niski/b. niski poziom rozwoju
d) dysfunkcjonalny
e) patologiczny
• Wynik końcowy:
P........     L........

 • W domu

........× tyg.

• Na turnusie

........× tyg.

1. Sensoryczny: norma; pod-/nadwrażliwy
2. Reakcja zwrotna: norma;   pod-/nadaktywny
3. Schemat: +/–
4. Siła reakcji: norma; hipo-/ hiperaktywny
5. Latencja: norma; hipo-/ hiperaktywny
6. Symetryczny/asymetryczny

1.
2.
3

Odruch dłoniowo -bródkowy Babkina
 
• Wynik początkowy:
P........     L.........
• Schemat jest:
a) zintegrowany
b) w normie
c) niski/b. niski poziom rozwoju
d) dysfunkcjonalny
e) patologiczny
• Wynik końcowy:
P........     L........

• W domu
 ........× tyg.

• Na turnusie.

........× tyg.

1. Sensoryczny: norma; pod-/nadwrażliwy
2. Reakcja zwrotna: norma; pod-/nadaktywny
3. Schemat: +/–
4. Siła reakcji: norma; hipo-/hiperaktywny
5. Latencja: norma; hipo-/hiperaktywny
6. Symetryczny/asymetryczny

1.
2.
3

Odruch grzbietowy Galanta

• Wynik początkowy:
P........     L.........
• Schemat jest:
a) zintegrowany
b) w normie
c) niski/b. niski poziom rozwoju
d) dysfunkcjonalny
e) patologiczny
• Wynik końcowy:
P........     L........

• W domu
 ........× tyg.

• Na turnusie.

........× tyg.

1. Sensoryczny: norma; pod-/nadwrażliwy
2. Reakcja zwrotna: norma; pod-/nadaktywny
3. Schemat: +/–
4. Siła reakcji: norma; hipo-/hiperaktywny
5. Latencja: norma; hipo-/hiperaktywny
6. Symetryczny/asymetryczny

1.
2.
3

Odruch Babińskiego 

• Wynik początkowy:
P........     L.........
• Schemat jest:
a) zintegrowany
b) w normie
c) niski/b. niski poziom rozwoju
d) dysfunkcjonalny
e) patologiczny
• Wynik końcowy:
P........     L........

• W domu
 ........× tyg.

• Na turnusie.

........× tyg.

1. Sensoryczny: norma; pod-/nadwrażliwy
2. Reakcja zwrotna: norma; pod-/nadaktywny
3. Schemat: +/–
4. Siła reakcji: norma; hipo-/hiperaktywny
5. Latencja: norma; hipo-/hiperaktywny
6. Symetryczny/asymetryczny

1.
2.
3

Odruch ochrony ścięgien stóp

• Wynik początkowy:
P........     L.........
• Schemat jest:
a) zintegrowany
b) w normie
c) niski/b. niski poziom rozwoju
d) dysfunkcjonalny
e) patologiczny
• Wynik końcowy:
P........     L........

• W domu
 ........× tyg.

• Na turnusie.

........× tyg.

1. Sensoryczny: norma; pod-/nadwrażliwy
2. Reakcja zwrotna: norma; pod-/nadaktywny
3. Schemat: +/–
4. Siła reakcji: norma; hipo-/hiperaktywny
5. Latencja: norma; hipo-/hiperaktywny
6. Symetryczny/asymetryczny

Symetria

Reakcja ruchowa w kole odruchowym może być również oceniana w porównaniu do bilateralnej organizacji ciała i kończyn. Symetrię można dostrzec w strukturze ciała, kierunku ruchu odpowiedzi odruchowej, czasie i sile reakcji [16, 17].

Formularz diagnostyczny przedstawia tab. 2.

Powyższe cechy ocenia się wyłącznie poprzez rozpoznanie odpowiedzi motorycznej. Pomiar w zakresie poziomu wrażliwości zmysłowej i pracy w obrębie przetwarzania bodźca w mózgu jest niemożliwy do zbadania w testach bez specjalnych urządzeń (tomografia komputerowa – TK, rezonans magnetyczny – RM, elektroencefalografia – EEG itp.). Do określenia wyników testowania miary integracji schematu odruchu w ramach powyższych parametrów wykorzystany został pomiar w skali od 0 (patologiczna reakcja/ruch spośród 4–5 testowanych parametrów) do 4 (prawidłowa reakcja/ruch; wszystkie testowane parametry wykazują prawidłowe reakcje). Końcowy wynik testowania schematu każdego odruchu tworzy sumę od 0 do 20, w której wynik punktowy na poziomie 10 ocenia się jako przełomowy, pomiędzy rozwojem patologicznym/dysfunkcjonalnym a normalnym. Wynik na poziomie 15–16,5 przyjmuje się za normę, a każdy powyżej tej wartości oznacza miarę dojrzewania i integracji bazowego schematu oraz jego wariantów. Kryteria oceny poziomu patologii/dysfunkcji, normy oraz integracji schematów odruchów przedstawiają tab. 3 i 4 [16–18].

Tab. 3. Kryteria do oceny poziomu patologii/dysfunkcji, normy i integracji odruchów i ich schematów

Kryteria oceny poszczególnych parametrów

4

dobry poziom rozwoju

3

słaby poziom rozwoju

2

na granicy z dysfunkcją

1

dysfunkcja

0

patologia

 

Tab. 4. Kryteria do oceny poziomu patologii/dysfunkcji, normy i integracji odruchów i ich schematów

Normalna funkcja

Dysfunkcja/patologia

Punkty 

Poziom integracji Punkty 

Poziom integracji

19–20

zintegrowany w pełni 10–10.99

na granicy prawidłowego i dysfunkcji

17–18,99

dojrzały  8–9,99

lekka dysfunkcja

15–16,99

norma, dobrze rozwinięty 6–7,99 

umiarkowana dysfunkcja

13–14,99

prawidłowy/niski poziom rozwoju 4–5,99

lekka patologia

11–12,99

prawidłowy/bardzo niski poziom rozwoju  2–3,99

patologia

10–11,99

na granicy prawidłowego i dysfunkcji  0–1,99

bardzo patologiczny

 

Wybrane techniki z programu MNRI® – integracja schematów odruchów dynamicznych i posturalnych

Odruch podparcia rąk

Odruch podparcia rąk jest wyzwalany u dziecka poprzez utratę stabilnej, pionowej pozycji ciała – gdy jest trzymane za klatkę piersiową pod pachami w pozycji horyzontalnej, twarzą w dół. W miarę zbliżania dziecka do płaskiej powierzchni, jego łokcie i ręce prostują się, a dłonie otwierają i wyciągają automatycznie w kierunku tej powierzchni. Ten odruch przygotowuje do obrony głowy i górnej części ciała. Wyprostowane ręce utrzymują ciężar ciała i działają jak amortyzator ochraniający ciało przed uderzeniem w powierzchnię. Dłonie są skierowane ku środkowej płaszczyźnie ciała. Odruch podparcia rąk wpływa na rozwój koordynacji motoryki dużej rąk i całego ciała – wyciąganie rąk, aby się odepchnąć, manipulowanie i zabawy przedmiotami. Odruch ten wpływa również na umiejętność stawiania granic, przestrzeń osobistą i samoobronę w kontekście socjalnym. Pojawia się w 12. tygodniu życia płodowego i powinien zintegrować się z układem ruchu całego ciała ok. 6 miesiąca życia.

Dodatkowe efekty rozwoju:

  • świadomość przestrzenna,
  • poznawanie przestrzeni osobistej,
  • ustalenie jasnych granic, umiejętności interakcji,
  • ochrona przed upadkiem,
  • umiejętność radzenia sobie z przeciwnościami i stresem emocjonalnym,
  • rozwój manualnej motoryki dużej w celu manipulowania dużymi przedmiotami,
  • koordynacja ręka – oko,
  • widzenie trójwymiarowe,
  • utrzymywanie zagrożeń w bezpiecznej odległości.

Skutki braku integracji:

  • skłonność do zranień górnej części ciała i twarzy,
  • problem z ustaleniem granic w kontaktach z innymi, trzymanie się na uboczu, izolacja,
  • skłonność do agresji i złości,
  • trudności w konstruktywnej ochronie „własnej przestrzeni”,
  • słaba koordynacja ręka – oko oraz słaby rozwój widzenia trójwymiarowego.

Ćwiczenia schematu odruchu

Instrukcja: pacjent leży na plecach lub siedzi.

Aktywacja sensoryczna receptorów

  1. Nacisk na podstawę dłoni

Należy przyłożyć swój kciuk do podstawy dłoni pacjenta i zdecydowanie ucisnąć. Stopniowo i delikatnie zwiększać ucisk przez 7 sekund. Podczas wykonywania tego ćwiczenia łokieć pacjenta należy trzymać zgięty, a przedramię wyprostowane, dłonie pozostają otwarte.

Pracuje się, nie dotykając środka dłoni. Ćwiczenie należy powtórzyć 3–5 razy z krótkim odpoczynkiem (2–3 sekundy) pomiędzy powtórzeniami.

Aktywacja motoryczna

2. Wyprost kończyn górnych

Pacjent leży z kończynami górnymi uniesionymi przed tułowiem, dłonie i palce wyprostowane i skierowane przyśrodkowo. Zadaniem pacjenta jest utrzymanie rąk w tej pozycji, podczas gdy fizjoterapeuta będzie naciskał delikatnie na podstawę obydwu dłoni (zdj. 4.) w rytmie „1 – 2 – cha – cha – cha”. Ćwiczenie należy powtórzyć 3–5 razy.

3. Aktywny wyprost kończyn górnych (technika izotoniczna)

Pacj...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy