Wykorzystanie skali wzrokowo-analogowej VAS oraz skali WOMAC w leczeniu zmian zwyrodnieniowych kolana

Case study numeru

Ból jest doznaniem subiektywnym. W praktyce klinicznej nie dysponuje się narzędziami ani badaniami wykorzystywanymi do obiektywnej oceny stopnia nasilenia bólu. Opracowane skale oraz kwestionariusze służące do określenia nasilenia bólu opierają się na ocenie chorego, więc są narzędziami oceny subiektywnej. Skale i kwestionariusze stanowią narzędzia pomocnicze, pozwalają oceniać skuteczność leczenia, wpływ bólu na funkcjonowanie fizyczne i psychospołeczne pacjenta [1].

Głównym celem skali jednowymiarowej jest ustalenie stopnia nasilenia bólu w różnych okresach czasu oraz skuteczności stosowanego leczenia przeciwbólowego.
Wykorzystana w badaniu wizualno-analogowa skala oceny bólu (VAS) jest wiarygodnym narzędziem umożliwiającym określenie nasilenia bólu. Regularne pomiary intensywności bólu za pomocą skali VAS umożliwiają ocenę skuteczności leczenia przeciwbólowego. Skala ma postać linijki o długości 10 cm. Pacjent wskazuje palcem lub suwakiem nasilenie bólu: od 0 (brak bólu) do 10 (najsilniejszy wyobrażalny ból). Można zastosować również zmodyfikowane skale zawierające na skrajnych biegunach rysunki twarzy – uśmiechniętej (brak bólu) i wykrzywionej grymasem bólu (najsilniejszy ból) lub opisane słownymi określeniami bólu pod osią graficzną (graficzna skala opisowa). Aby uzyskać prawidłowe wyniki, należy się upewnić, że chory rozumie, co oznaczają wartości skrajne. Uważa się, że ok. 10–25% chorych nie jest w stanie wybrać odpowiedniego dla siebie punktu na linii i uważa skalę za nadmiernie skomplikowaną.
Opracowano również skale wielowymiarowe (w postaci kwestionariuszy), bardziej złożone niż skale jednowymiarowe, których wypełnienie wymaga więcej czasu. Skale te służą równocześnie do oceny stopnia nasilenia bólu oraz jego wpływu na jakość życia chorego. Kwestionariusze są dostosowane do określonego rodzaju bólu, a pytania w nich zawarte są ściśle ukierunkowane na wybrany zespół bólowy. W badaniu wykorzystano skalę WOMAC (Western Ontario and McMaster Universities Index of Osteoarthritis) służącą do oceny bólu u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych lub biodrowych, a także stosowaną u pacjentów z innymi schorzeniami narządu ruchu. Skala służy do oceny postępu choroby zwyrodnieniowej oraz skuteczności leczenia przyczynowego i objawowego. Pacjent może wypełniać kwestionariusz samodzielnie. Uzupełnienie kwestionariusza zajmuje ok. 12 min.
Zasadniczo skalę można podzielić ze względu na opisywane parametry na trzy części:

POLECAMY

  • nasilenie bólu (5 pytań) – podczas chodzenia, wchodzenia po schodach, w nocy, podczas odpoczynku, obciążania stawu;
  • sztywność zajętych stawów (2 pytania) – sztywność poranna, w ciągu dnia;
  • funkcjonowanie fizyczne (17 pytań) – czynności codzienne: chodzenie po schodach, wstawanie, pochylanie się, stanie, chodzenie, wsiadanie do samochodu i wysiadanie z niego, robienie zakupów, wkładanie i zdejmowanie skarpet, wstawanie z łóżka, leżenie w łóżku, wchodzenie do wanny/wychodzenie z wanny, siedzenie, korzystanie z toalety, ciężkie prace domowe, lekkie prace domowe.

Pacjent udziela odpowiedzi, zaznaczając jedną z pięciu opcji (punktacja 0–4). Maksymalnie pacjent może uzyskać 96 pkt, a minimalnie 0 (nasilenie bólu – 20, sztywność – 8, funkcjonowanie fizyczne – 68). Punkty uzyskane z poszczególnych parametrów sumuje się. Następnie dzieli przez 96, a później mnoży przez 100. Uzyskany wynik jest wartością procentową i oznacza stopień ograniczenia sprawności funkcjonalnej. Im wyższy wynik, tym mniej sprawny funkcjonalnie jest pacjent i można zakładać, że charakteryzuje się większymi zmianami zwyrodnieniowymi stawu kolanowego. Na samym końcu kwestionariusza badający powinien umieścić swoje uwagi odnośnie do uzyskanych wyników. W przypadku zmian zwyrodnieniowych stawów kolanowych badanie należy uzupełnić badaniem przedmiotowym, określając zakres ruchów i siłę mięśni [2, 3].

Zmiany zwyrodnieniowe stawu kolanowego

Choroba zwyrodnieniowa kolana (artroza) to przewlekłe zapalenie stawu kolanowego. Głównym czynnikiem ryzyka jest wiek (postać pierwotna, idiopatyczna), ale choroba ta może niestety dotyczyć również ludzi młodych. Postać wtórna jest wywołana konkretną przyczyną, np. urazem, zakażeniem, innymi chorobami stawów (np. RZS, nagromadzeniem złogów wapnia w chrząstce stawowej), wrodzonymi zaburzeniami budowy oraz innymi chorobami (np. cukrzycą, nadczynnością przytarczyc) [4].
Wskutek zapalenia uszkodzeniu ulega przede wszystkim chrząstka, rozwija się także zwyrodnienie łąkotki, więzadeł i pozostałych struktur stawu. To jednak ubytki chrząstki wpływają w największym stopniu na rozwój artrozy. Naturalna amortyzacja pomiędzy kośćmi, którą stanowi chrząstka, ulega osłabieniu, a kości wewnątrz stawu zbliżają się do siebie, trąc jedna o drugą. Odsłonięte z powodu ubytków chrząstki zakończenia włókien nerwowych drażnione są podczas każdego ruc...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!

Przypisy