Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

23 stycznia 2018

NR 82 (Kwiecień 2017)

Zastosowanie elektrostymulacji wysokonapięciowej we wspomaganiu leczenia ran przewlekłych

0 334

Leczenie trudno gojących się ran jest ogromnym wyzwaniem dla współczesnej medycyny. Rany przewlekłe stanowią powikłania chorób związanych z niedostatecznym zaopatrzeniem tkanek w składniki odżywcze i tlen. W szczególności dotyczą osób w podeszłym wieku, z ograniczoną ruchomością, z miażdżycą naczyń obwodowych i diabetyków [1].

Z uwagi na wysokie koszty leczenia ran przewlekłych poszukuje się nowych, skutecznych i tanich metod wspomagających ich leczenie. Szacuje się, że częstość występowania ubytków tkanek miękkich o etiologii żylnej wynosi 0,3–1,2% populacji dorosłych w krajach zachodnich. W przypadku Polski problem ten dotyczy średnio 600 tys. osób. Z danych podanych przez Rybaka i wsp. wynika, że koszt leczenia osób z owrzodzeniami żylnymi goleni wyniósł niemal 4 mln złotych w 2003 r. [2]

Jedną z metod cieszących się popularnością we wspomaganiu gojenia ran jest elektrostymulacja wysokonapięciowa (high voltage stimulation – HVS). Metoda ta jest w ostatnich latach coraz częściej wykorzystywana w terapii
owrzodzeń i odleżyn. Polega na aplikowaniu do tkanek krótkich, jednokierunkowych impulsów o bardzo wysokim napięciu. Wartość napięcia stosowanego w stymulacji waha się w granicach 100–150 V, może jednak dochodzić nawet do 500 V, czas trwania impulsu mieści się w zakresie 5–200 µs, a częstotliwość 1–125 Hz. Stymulacja wykonywana jest dużymi wartościami prądu szczytowego, jednak biorąc pod uwagę krótki czas trwania impulsu (ok. 1% całej stymulacji), średnia wartość prądu wynosi 1–2 mA. Należy podkreślić, że optymalne efekty terapii osiąga się dzięki polaryzacji elektrod – w praktyce wykorzystuje się zmienną polaryzację bądź stymulację wyłącznie elektrodą ujemną lub dodatnią [3–5].

Mechanizm biologicznego oddziaływania prądu wysokonapięciowego na tkanki jest złożony. Literatura podaje, że pod wpływem HVS dokonują się zmiany w przepuszczalności błon granicznych skóry i ścian naczyń krwionośnych. Dochodzi do wzrostu procesów osmozy, dyfuzji i przemiany materii. Obserwuje się również wzrost podziału fibroblastów oraz syntezy kolagenu [6, 7].

Elektrostymulacja wysokonapięciowa pobudza układ wegetatywny, obniża ciśnienie śródtkankowe, wpływa pozytywnie na napięcie ścian naczyń krwionośnych, poprawia mikrokrążenie oraz prowadzi do wzrostu nasycenia tlenem tkanek [3].

Badania przeprowadzone przez Gomesa i wsp. [8] donoszą o analgetycznym działaniu HVS. Natomiast Asadi i wsp. [9] dowodzą zwiększenia poziomu czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego po zastosowaniu elektrostymulacji wysokonapięciowej. Thakral i wsp. [10], a także Szuminsky i wsp. [11], piszą o zahamowaniu rozwoju gronkowca złocistego oraz pałeczek ropy błękitnej i okrężnicy po zastosowaniu stymulacji wysokonapięciowej.

Podobnie Taradaj [2] w swych badaniach wykazuje m.in. bakteriobójcze działanie stymulacji wysokonapięciowej. Po dwutygodniowej terapii owrzodzenia goleni zaobserwował zniszczenie bakterii gronkowca złocistego, pałeczki ropy błękitnej, paciorkowca beta-hemolizującego, paciorkowca kałowego, pałeczki okrężnicy, bakterii pakietowca, Citrobacter freundii oraz Acinetobacter bowmanii. Autor w swoich badaniach nie zaobserwował zniszczenia pałeczki zapalenia płuc oraz bakterii Pseudomonas putida.

Zjawiskiem, które potęguje działanie bakteriobójcze stymulacji HVS, jest galwanotaksja. Jest to wzmożony ruch makrofagów w kierunku katody i neutrofilów w kierunku anody pod wpływem prądu galwanicznego [3].

Wspomaganie gojenia ran metodą elektrostymulacji wysokonapięciowej odbywa się zgodnie z zasadami elektroterapii. Elektroda czynna ułożona jest na podkładzie z gazy jałowej nasączonym roztworem soli fizjologicznej. W przypadku terapii HVS elektroda czynna powinna być umieszczona bezpośrednio na ranie, natomiast elektroda bierna kilka, do kilkunastu centymetrów od elektrody czynnej. Stosując stymulację obiema elektrodami czynnymi, układa się je po przeciwnych brzegach rany. We wspomaganiu gojenia przewlekłych ran metodą HVS zastosowanie znalazły impulsy monofazowe o napięciu 80?100 V, 100–150 V oraz 150–200 V. Czas trwania impulsu przeważnie wynosi 100 ?s. Badacze stosują częstotliwości 30 Hz, 50 Hz, 60–64 Hz, 80 Hz, 100 Hz, 105 Hz lub 120–150 Hz. Czas trwania impulsu wynosi najczęściej 100 µs. Stymulację wykonuje się prądem o natężeniu niewywołującym efektów ruchowych [3].

W początkowym etapie leczenia stosuje się zazwyczaj stymulację katodową. Taradaj [12], Materniak i wsp. [3], Franek i wsp. [13] donoszą, że katoda – zarówno w przypadku owrzodzeń, jak i ran odleżynowych – wykazuje silne działanie przeciwbakteryjne, zmniejsza stan zapalny, rozpuszcza skrzepy i skoagulowane fragmenty morfologiczne krwi, które są odpowiedzialne za opóźnienie procesu golenia ran. Autorzy donoszą, że HVS pobudza proliferację i przyspiesza proces naskórkowania. Franek i wsp. [14] zalecają wykonywanie stymulacji katodowej przez 50 minut, 5–6 razy tygodniowo do momentu oczyszczenia ubytku z wydzieliny ropnej. W późniejszym etapie leczenia po oczyszczeniu rany zaleca się stosowanie stymulacji anodowej. Przyspiesza to ziarninowanie, wzmacnia wytrzymałość na rozciąganie, zwiększa przekrwienie oraz działa przeciwbólowo. Stymulacja anodowa trwa 4–6 tygodni. Po tym czasie zaleca się wykonywanie stymulacji katodowo-anodowej w celu zabliźnienia rany – 20 minut katodą oraz 40 minut anodą.
Skuteczność elektrostymulacji wysokonapięciowej w leczeniu trudno gojących się ran udokumentowano w licznych kontrolowanych eksperymentach naukowych. Badania dotyczyły zarówno ran odleżynowych [14–16], jak i owrzodzeń [17–19]. Szczegółowe informacje dotyczące prowadzonych badań zamieszczono w tab. 1.

Polak i wsp. [15] przeprowadzili badania na pacjentach z ranami odleżynowymi II i III stopnia. Autorzy u wszystkich zastosowali klasyczne leczenie ran, w grupie eksperymentalnej katodową stymulację wysokonapięciową impulsem monofazowym, natomiast w grupie kontrolnej pozorną stymulację wysokonapięciową. Już po pierwszym tygodniu leczenia autorzy zaobserwowali w grupie eksperymentalnej istotnie statystyczne zmniejszenie powierzchni odleżyn (35% ±30,5%) w porównaniu do grupy placebo 17,07% ±34,13%. Po 6 tygodniach terapii rany w grupie eksperymentalnej uległy zmniejszeniu o 80,31% ±29,02% w porównaniu do grupy placebo 54,65% ±42,65%.

W innych badaniach Polak i wsp. [16] donoszą, że po czterech tygodniach klasycznego leczenia uzupełnionego metodą HVS zaobserwowali zmniejszenie powierzchni ran odleżynowych o 86,55%, długość ubytków zmniejszyła się o 73,02%, a szerokość uległa zmniejszeniu o 75,82% w stosunku do stanu sprzed leczenia.

Podobnych obserwacji jak Polak i wsp. dokonali Franek i wsp. [14]. Zdaniem autorów po 6-tygodniowej terapii metodą HVS odleżyny uległy zmniejszeniu o 88,90%, w grupie kontrolnej rany uległy zmniejszeniu jedynie o 44,4%. Autorzy również zastosowali parametry 100 V, 100 Hz, 100 µs. Odleżyny były umiejscowione w obrębie kończyn dolnych (podudzia, stopy, kostki boczna i przyśrodkowa).

Taradaj i wsp. [17] ocenili skuteczność terapii wybranymi metodami fizykalnymi owrzodzeń żylnych goleni. W grupach A i F stosowano stymulację wysokonapięciową (100 V, 100 Hz, 100 µs), pacjenci z grupy A byli leczeni operacyjnie, z grupy F zachowawczo. W grupach B i G stosowano sonoterapię (0,5 W/cm?, 1 MHz), przy czym grupę B poddano leczeniu operacyjnemu, a pacjentów z grupy G leczeniu zachowawczemu. W grupach C i H zastosowano laseroterapię (810 nm, 65 mW), grupa C leczona była operacyjnie, a H jedynie zachowawczo. W grupach D i I stosowano pończochy uciskowe (kompresjoterapia, 25–31 mm Hg), grupę D leczono operacyjnie, a grupę I zachowawczo. Pacjentów z grup E i J poddano farmakoterapii, przy czym osoby z grupy E były leczone operacyjnie, a J zachowawczo. Po terapii w grupach stwierdzono, że najbardziej skuteczną metodą leczenia była kompresjoterapia. Mniejszą skuteczność zaobserwowano w przypadku terapii HVS i sonoterapii, natomiast stosowanie laseroterapii wydało się bezskuteczne.

Silva i wsp. [18] opisują działanie elektrostymulacji wysokonapięciowej w przypadku trzech osób z owrzodzeniami goleni. W badanej grupie stosowano stymulację katodową, czas zabiegu wynosił 30 minut, dwa razy tygodniowo. Po 15 tygodniach leczenia zaobserwowano zmniejszenie pola powierzchni wszystkich owrzodzeń średnio o 36%, zmniejszenie poziomu odczuwania bólu o 55% u pacjenta drugiego i o 43% u pacjenta trzeciego. Pacjent pierwszy nie zgłaszał dolegliwości bólowych.

Inne badanie Taradaja [2], przeprowadzone na 63-letnim mężczyźnie z owrzodzeniem goleni, potwierdza przyspieszenie procesu ziarninowania po zastosowaniu stymulacji wysokonapięciowej (100 V, 100 Hz, 100 µs). Autor zaobserwował również istotne zmniejszenie powierzchni pokrytej ropną wydzieliną i zniszczenie bakterii zasiedlających ubytek. Stwierdzenie skuteczności stymulacji metodą HVS możliwe było już po 2 tygodniach terapii.

Podobnie jak Silva i wsp., Houghton i wsp. [19] także zaobserwowali zmniejszenie pola powierzchni 42 owrzodzeń goleni po stosowaniu stymulacji wysokonapięciowej. Leczenie metodą HVS stosowano trzy razy w tygodniu przez 45 minut (100 ?s, 150 V, 100 Hz). Po czterech tygodniach terapii zaobserwowano zmniejszenie powierzchni ran o 44,3% w porównaniu do grupy kontrolnej, która była leczona opatrunkami (zmniejszenie ran o 16,0%).

Wnioski

  1. Wszystkie przedstawione badania kliniczne udowodniły przyspieszenie procesu gojenia przewlekłych ran dzięki wprowadzeniu terapii metodą HVS.
  2. Dzięki badaniom klinicznym można aplikować metody fizykalne i dobierać parametry zabiegowe zgodnie z potwierdzonymi naukowo efektami.
  3. Terapia elektrostymulacją wysokonapięciową prowadzi do szybszego oczyszczania się rany. 

Tab. 1. Wyodrębnione dane zawarte w badaniach nad skutecznością elektrostymulacji wysokonapięciowej we wspomaganiu gojenia przewlekłych ran

Autor 

N   Wiek   Etiologia ran Parametry  Czas terapii 

Efekt

Polak i wsp. 2016 [15]

n=49 ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy