Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

28 listopada 2017

NR 59 (Marzec 2015)

Zastosowanie fali uderzeniowej w rehabilitacji

0 76

Fala uderzeniowa definiowana jest jako fala mechaniczna charakteryzująca się skokowym wzrostem ciśnienia, wysoką amplitudą i brakiem okresowości. Ciśnienie w obrębie tkanki może wzrastać do 100 MPa, następnie gwałtownie spaść i osiągnąć wartość ujemną. Częstotliwość generowanej fali mieści się w przedziale 16–20 MHz. Prędkość rozchodzenia się fali uderzeniowej jest większa od prędkości rozchodzenia się fali akustycznej [3].

W medycynie fala uderzeniowa najczęściej generowana jest przy użyciu płynnego ośrodka w postaci wody i materiału sprzęgającego (żelu) w celu ułatwienia transmisji fali w głąb tkanek. Niezależnie od mechanizmu generowania fali jej działanie zależy od ilości wyzwolonej energii. Istotniejszym parametrem w terapii jest gęstość energii strumienia (ilość energii skoncentrowanej w jednostce powierzchni, mJ/mm²). Należy podkreślić, że terapia falą uderzeniową jest metodą nieinwazyjną, a precyzyjnie określona strefa ogniskowania umożliwia dokładne leczenie przy jednoczesnym zapewnieniu ochrony sąsiadujących obszarów.

Falę uderzeniową stosuje się ze względu na jej działanie analgetyczne oraz stymulację regeneracji tkanek miękkich. Efekt przeciwbólowy wiąże się z wieloma teoriami. Jedna z nich zakłada, że fala uderzeniowa łagodzi ból dzięki zmniejszeniu napięcia mięśni i zahamowaniu skurczów, zwiększeniu przepływu krwi i zmniejszeniu odczynu zapalnego. Kolejna mówi, że fala powoduje zwiększone rozproszenie substancji P (mediator bólu i czynnik wzrostu). Aktywność substancji P prowadzi do stymulacji dośrodkowych włókien nocyceptywnych, zwiększa rozwój obrzęku i wydzielanie histaminy. Rozproszenie substancji P zmniejsza ból i ryzyko zwiększenia obrzęku [4, 6].

Badania na zwierzętach potwierdzają, że fala uderzeniowa prowadzi do selektywnej dyfuzji obwodowych włókien mielinowych, jednocześnie nie narażając dużych włókien nerwowych odpowiedzialnych za funkcje ruchowe. W przypadku wysokoenergetycznej fali uderzeniowej selektywna destrukcja w połączeniu z falą zogniskowaną może prowadzić do długotrwałego efektu przeciwbólowego. Zastosowanie niskoenergetycznej fali uderzeniowej prowadzi do uszkodzenia włókien czuciowych z uwolnieniem neuropeptydów. Związki te w miejscu zapalnym zapobiegają ponownemu unerwieniu tej okolicy przez zakończenia włókien nerwowych. W rezultacie daje to długotrwały efekt analgetyczny [3].

Innym efektem stosowania fali uderzeniowej na tkanki jest nowotworzenie naczyń krwionośnych, zwiększenie syntezy tlenku azotu w śródbłonku, zwiększenie poziomu czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego i rozprzestrzenianie się antygenu jądra komórkowego [3]. Przyspieszenie gojenia zachodzi na skutek zwiększonej produkcji kolagenu, zwiększonego metabolizmu i mikrokrążenia. Terapia falą wspomaga usuwanie histaminy, kwasu mlekowego i innych drażniących substancji o kwaśnym odczynie [6]. Efektami ubocznymi stosowania fali uderzeniowej mogą być wrażenie zwiększonego bólu podczas zabiegu, zaczerwienienie, krwiaki czy pojawienie się opuchlizny.

Podział fal i ich zastosowanie

Ze względu na rodzaj generowanej energii falę dzieli się na niskoenergetyczną (< 0,2 mJ/mm², low energy shock wave therapy – LESWT) i wysokoenergetyczną (> 0,2 mJ/mm², high energy shock wave therapy – HESWT). Zdecydowanie rzadziej spotyka się podział na małą (0,08 mJ/mm²), średnią (0,28 mJ/mm²) i dużą energię (0,6 mJ/mm²). Piśmiennictwo podaje, że lepszy efekt osiąga się w przypadku stosowania LESWT. Stosowanie HESWT o energii z przedziału 0,6–0,9 mJ/mm² u zwierząt może spowodować uszkodzenie ścięgien, martwice, wywołać lub zwiększyć stan zapalny. Natomiast fala o energii 1,2 mJ/mm² powoduje zwapnienie ścięgien. Opisanych efektów nie zaobserwowano przy zastosowaniu LESWT [3].

Zastosowanie niskoenergetycznej fali uderzeniowej prowadzi do uszkodzenia włókien czuciowych z uwolnieniem neuropeptydów. Związki te w miejscu zapalnym zapobiegają ponownemu unerwieniu tej okolicy przez zakończenia włókien nerwowych. W rezultacie daje to długotrwały efekt analgetyczny [3].

Z uwagi na sposób generowania falę uderzeniową dzielimy na zogniskowaną (extracorporeal shock wave therapy – ESWT), promieniście rozchodzącą się (radial shock-wave therapy – RSWT) oraz zdecydowanie rzadziej stosowaną, płasko rozchodzącą się falę (planar shock-wave therapy – PSWT) [2, 3].

Terapia ESWT skupia wiązkę energii w miejscu poddawanym zabiegowi. Poza obszarem skupienia energii fala jest zbyt mała, żeby wymusić efekt biologiczny. Daje to możliwość precyzyjnego aplikowania fali w miejscu zmienionym chorobowo.

Ciśnienie wytwarzane podczas zabiegu waha się w granicach 10–100 MPa, a średni zasięg działania wynosi 12,5 cm z maksimum na głębokości 6 cm. Urządzenia do terapii ESWT generują energię od średniej do dużej. Impulsy generowane są z częstotliwością 1–8 Hz.

W terapii z wykorzystaniem RSWT skupienie fali znajduje się na wierzchołku głowicy. Głowicę przykłada się do powierzchni skóry, a fala uderzeniowa rozchodzi się promieniście w tkankach, wnikając do 3,5 cm w głąb. Ciśnienie wytwarzane podczas zabiegu wynosi przeważnie 12,3 MPa. Urządzenia do terapii RSWT generują energię od małej do średniej. Impulsy generowane są z częstotliwością 1–21 Hz [3].

Terapię PSWT wykorzystuje się głównie w leczeniu ran. Skupienie fali powstaje w środkowej części głowicy zbudowanej w kształcie parabolicznego reflektora. Powoduje to rozchodzenie się fali na dużej powierzchni. Głębokość wnikania fali to ok. 5,5 cm [3].

Precyzyjna lokalizacja zmian chorobowych i właściwe ułożenie głowicy na powierzchni skóry gwarantują powodzenie zabiegu. Dokładną lokalizację zmian chorobowych i miejsce przyłożenia głowicy można określić za pomocą metod obrazowych (fluoroskopia, ultrasonografia, tomografia komputerowa). Niestety, nie zawsze zlokalizowanie zmian chorobowych koreluje z miejscem bólu. Inną metodą jest palpacyjne ocenienie miejsca o największej bolesności, ale uniemożliwia ono sto...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy