Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zastosowanie platformy dynamometrycznej Biodex Balance System w nowoczesnej fizjoterapii choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych

Artykuły z czasopisma | 11 lipca 2018 | NR 91
319

Znalezienie najlepszego i najbardziej efektywnego sposobu wzmacniania siły i masy mięśniowej w chorobie zwyrodnieniowej stawów kolanowych stanowi cel wielu badaczy i terapeutów. Stąd też duże zainteresowanie wprowadzeniem nowoczesnej platformy dynamometrycznej Biodex Balance System do wysoko wyspecjalizowanej fizjoterapii oraz próby rozsądnego i logicznego jej połączenia z nowoczesnymi formami ćwiczeń. 
 

W artykule przedstawiono połączenie różnego rodzaju ćwiczeń o charakterze statycznym oraz ćwiczeń dynamicznych z zastosowaniem nowoczesnego urządzenia, jakim jest platforma dynamometryczna Biodex Balance System. Szczególną uwagę zwrócono na szeroki wachlarz możliwości płynących z takiego połączenia środków terapeutycznych ze szczególnym uwzględnieniem roli platformy dynamometrycznej w zwiększaniu siły i masy mięśniowej oraz poprawie sprawności funkcjonalnej pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych. 

Europejska Deklaracja Standardów w Fizjoterapii podaje, że fizjoterapia polega na świadczeniu poszczególnym osobom i populacjom usług powodujących rozwinięcie, utrzymanie lub przywrócenie w jak najpełniejszym zakresie czynności ruchowych i funkcjonalności w całym okresie życia pacjenta. Fizjoterapia obejmuje świadczenie usług w okolicznościach, w których czynności ruchowe i funkcje zagrożone są procesami starzenia lub uległy upośledzeniu w wyniku obrażeń lub schorzeń. Fizjoterapia zajmuje się wykrywaniem i przywracaniem w jak najpełniejszym zakresie potencjału czynności ruchowych w sferach promocji zdrowia, profilaktyki, leczenia i rehabilitacji. Fizjoterapia obejmuje interakcję pomiędzy fizjoterapeutą, pacjentami lub świadczeniobiorcami, rodzinami i opiekunami w ramach procesu oceny potencjału czynności ruchowych i uzgadniania celów przy wykorzystaniu unikatowej wiedzy i umiejętności fizjoterapeutów [1]. 

Na przestrzeni ostatnich lat nastąpił gwałtowny rozwój techniki, czego efektem było zrewolucjonizowanie wielu dziedzin medycyny, w tym szybko rozwijającej się fizjoterapii. W konsekwencji dynamicznego postępu techniki do szeroko pojętej fizjoterapii wprowadzono wiele różnego rodzaju urządzeń mających na celu poprawienie i przyspieszenie procesu usprawniania leczniczego. 

Czym jest platforma dynamometryczna Biodex Balance System

Jednym z najnowocześniejszych urządzeń wykorzystywanych w fizjoterapii jest platforma dynamometryczna Biodex Balance System (zdj. 1). Maszyna ta stanowi cenne urządzenie treningowe do systematycznego zwiększania kinestetycznych umiejętności, które mogą w pewnym stopniu zrekompensować obniżone proprioceptywne mechanizmy odruchowe po urazie. Korzystając z tego unikalnego urządzenia, można ocenić kontrolę nerwowo-mięśniową oraz poprawić stabilność postawy na statycznej lub niestabilnej powierzchni.

Maszyna ta dzięki czterem protokołom testowym, sześciu trybom treningowym oraz intuicyjnemu dotykowemu monitorowi, umożliwia przeprowadzanie testów i treningów statycznych oraz dynamicznych. Urządzenie stanowi jedyny system szybkiej
i dokładnej oceny ryzyka upadku u osób w podeszłym wieku, umożliwia też ćwiczenia w zamkniętym łańcuchu kinematycznym, ćwiczenia w obciążeniu oraz trening kończyn dolnych [2]. Za pomocą tego unikalnego urządzenia fizjoterapeuta może dokonać oceny kontroli nerwowo-mięśniowej (priopriocepcji) poprzez określenie dynamiczne jednostronne i obustronne stabilności postawy na powierzchni statycznej lub niestabilnej [3].

Funkcje i możliwości platformy dynamometrycznej Biodex Balance System

Możliwy jest wybór jednego z czterech protokołów testowych: 

  • ocena ryzyka upadku, 
  • ocena stabilności pacjentów w pozycji na jednej nodze,
  • granice stabilności, 
  • stabilność postawy. 

Możliwy jest wybór jednego z sześciu protokołów treningowych:

  • stabilność posturalna,
  • zakresy stabilności,
  • przemieszczenie środka ciężkości,
  • zadanie typu labirynt,
  • kontrola losowa,
  • procentowe obciążenie.

Platforma dynamometryczna służy jako wartościowe narzędzie treningowe poprawiające:

  • siłę, moc i wytrzymałość mięśniową, 
  • kontrolę nerwowo-mięśniową (priopriocepcję), 
  • stabilność stawu kolanowego, 
  • elastyczność całego aparatu stawowo-więzadłowego, 
  • parametry zaburzonych mechanizmów odruchowych po urazach.

Urządzenie ma łatwy w obsłudze wyświetlacz reagujący na dotyk, który przeprowadza użytkownika krok po kroku przez procedury testowe i tryby treningowe, czyniąc system przyjaznym i prostym. Wszystkie wyniki testów i sesji treningowych dokumentowane są w postaci raportów o wymiarach A4, które można umieścić w dokumentacji pacjenta [4].

Zastosowanie platformy dynamometrycznej Biodex Balance System

Platforma dynamometryczna ma szerokie zastosowanie przede wszystkim w fizjoterapii, ortopedii, medycynie sportowej, geriatrii i neurologii. 

Wskazania do stosowania platformy dynamometrycznej obejmują:

  • udary, 
  • chorobę Parkinsona,
  • reedukację równowagi,
  • poprawę propriocepcji, 
  • endoprotezoplastykę stawu kolanowego,
  • artroskopię stawu kolanowego,
  • rekonstrukcję ACL,
  • zaburzenia układu westybularnego,
  • urazy w obrębie kończyn dolnych,
  • operacje kręgosłupa,
  • incydenty w obrębie układu sercowo-naczyniowego,
  • chorobę zwyrodnieniową stawów. 

Przeciwwskazania do stosowania platformy dynamometrycznej stanowią:

  • ostre procesy zapalne,
  • epilepsja,
  • ciąża,
  • zagrożenie zatorami,
  • występowanie ostrego bólu podczas ćwiczeń,
  • stany bezpośrednio po zwichnięciach czy złamaniach kości,
  • niezakończony zrost kostny,
  • masywne obrzęki,
  • zaburzenie równowagi,
  • obniżona sprawność ruchowa.

Dzięki ćwiczeniom na platformie Biodex Balance System można w sposób skuteczny poprawić „czucie głębokie”. Propriocepcja, inaczej kinestezja, jest zdolnością do rozpoznawania ułożenia poszczególnych części ciała względem siebie oraz ruchów w danym stawie. Dzięki temu zmysłowi człowiek wie, jak ułożone są jego kończyny bez kontroli wzroku. Proprioreceptory, które są odpowiedzialne za odbieranie tych bodźców, znajdują się w mięśniach, ścięgnach, podwięziach, okostnej, torebkach stawowych i więzadłach. Dostarczają mózgowi informacji o tonusie mięśniowym. Układ propriocepcji odbiera bodźce związane z uciskiem, rozciągnięciem, ustawieniem i ruchem ciała wobec siebie. Prawidłowa integracja w obrębie tego układu jest niezbędna do dobrego rozwoju odruchów, planowania i prowadzenia ruchu, regulacji napięcia mięśniowego i koordynacji pracy mięśni. Jest więc niezbędna do osiągnięcia prawidłowej koordynacji ruchowej potrzebnej w sporcie [5, 6]. 

Trening sensomotoryczny wykonywany na platformie polega na stymulowaniu odruchowych mechanizmów kontroli ustawienia segmentów ciała względem siebie. Funkcję proprioceptorów można poprawić na drodze specjalistycznych ćwiczeń. Wykonuje się je, aby aparat ruchu pracował w sposób bardziej skoordynowany i był gotowy na wykonywanie zadań, które stawia przed nami działanie w naturalnych warunkach. Klasycznym przykładem dowodzącym konieczności stosowania tego typu ćwiczeń jest przygotowanie do sezonu snowboardowego i windsurfingowego. Stosując trening sensomotoryczny, wykonuje się ćwiczenia równoważne statyczne i dynamiczne w pozycjach niestabilnych. Trening ten możemy wykorzystywać jako przygotowanie w każdej dyscyplinie sportowej, a więc jako wzmacnianie wzorca ruchowego charakterystycznego dla danej dyscypliny [7]. Współcześnie istnieje możliwość odbudowania kinestezji i odczuwania pozycji stawów w procesie nowoczesnej fizjoterapii. W przypadku zdiagnozowania zaburzeń czucia proprioceptywnego, powstałego w wyniku różnorodnych urazów, powinno się wprowadzić odpowiednio dopasowane ćwiczenia. Dla poprawy funkcji motorycznych kończyny dolnej powinno się wykonywać liczne ćwiczenia równowagi i utrzymania odpowiedniej pozycji ciała na platformie dynamometrycznej. 

Podczas ćwiczeń na platformie Biodex Balance System wykorzystywane jest zjawisko biologicznego sprzężenia zwrotnego − biofeedback. Terapia ta staje się coraz popularniejszą metodą leczniczą w fizjoterapii. Połączona z innymi urządzeniami (platforma dynamometryczna), daje bardzo dobre wyniki terapeutyczne. Biofeedback jest techniką wykorzystującą aparaturę elektroniczną, która pozwala jednostce na uczenie się, w jaki sposób zmienić funkcję fizjologiczną organizmu w celu osiągnięcia poprawy zdrowia oraz wydolności lub efektywności określonej funkcji organizmu. Biofeedback definiowany jest jako metoda treningu ciała i umysłu, która pomaga pacjentom osiągnąć świadomość oraz kontrolę procesów fizjologicznych, takich jak: oddychanie, tętno, napięcie mięśniowe, temperaturę skóry, reakcję elektrodermalną, ciśnienie krwi czy zapis hemoencefalograficzny [8]. 

Metoda ta znalazła liczne zastosowania w:

  • psychoterapii (leczenie zaburzeń uczenia się, nerwic),
  • sporcie (nauka koncentracji, zmniejszenie stresu),
  • medycynie (terapia tzw. zespołu nadpobudliwości psychoruchowej − ADHD, leczenie nadciśnienia), 
  • fizjoterapii (trening sensomotoryczny). 

Wyróżnia się kilka rodzajów biofeedbacku: 

  • biofeedback EEG (elektroencefalografia) − wykorzystuje zjawisko wytwarzania fal mózgowych poprzez określone rodzaje aktywności,
  • biofeedback EMG − sprzężenie na podstawie analizy sygnału EMG (elektromiografia),
  • biofeedback GSR (galvanic skin response) − sprzężenie na podstawie pomiaru oporu elektrycznego skóry,
  • biofeedback oddechowy i HRV − sprzężenie na podstawie pomiaru rytmu oddechu i rytmu serca, temperatury ciała,
  • biofeedback HEG (hemoencefalografia) − wykorzystuje pomiar temperatury głowy termometrem na podczerwień.

Warto podkreślić, że dotychczas jednoznacznie nie wyjaśniono przyczyny schorzenia, jakim jest gonartroza. Choroba zwyrodnieniowa stawów jest skutkiem wpływu wielu czynników działających zarówno na sam staw, jak i na cały organizm. W dużej mierze choroba zwyrodnieniowa stawów stanowi wynik uszkodzenia struktur stawowych przez czynniki zewnętrzne, zaburzenia statyki stawów lub upośledzenia właściwości fizykochemicznych chrząstki i tkanek okołostawowych [9]. Wydłużenie się okresu życia, wzrost zainteresowania i aktywne uczestnictwo w różnych rodzajach aktywności sportowej, a także coraz dłuższe przebywanie w pozycji siedzącej przyczyniają się do coraz większej urazowości stawów kolanowych [10]. Staw kolanowy najczęściej ulega urazom i w konsekwencji wymaga specjalistycznej rehabilitacji, a nawet interwencji chirurgicznej [11]. 

Właściwe działanie stawu kolanowego zależy od prawidłowej stabilizacji biernej (torebkowo-więzadłowej) i dynamicznej (mięśniowej) oraz od kongruencji powierzchni stawowych [12]. Mięśnie stanowią istotny element zapewniający prawidłową funkcję stawu kolanowego. Od ich jakości i skoordynowanej pracy zależy odpowiednia stabilizacja stawów zarówno w czasie spoczynku, jak i w sytuacji ruchu w stawie [13].

Dlatego bardzo ważne jest wzmacnianie mięśni otaczających staw kolanowy. Ma to na celu odciążenie stawu kolanowego,
zmniejszenie nacisku na powierzchnie stawowe, co w konsekwencji powoduje zmniejszenie zużycia chrząstki stawowej. Zastosowanie powyższej strategii zapewnia prawidłową pracę biomechaniczną stawu kolanowego, która w perspektywie prowadzi do poprawy jakości życia, zwłaszcza u ludzi czynnych zawodowo.

Osteoartroza (osteoarthritis − OA) jest najczęściej występującą przewlekłą chorobą układu mięśniowo-kostnego [14]. Według przewidywań Departamentu Zdrowia i Pomocy Społecznej Stanów Zjednoczonych z 1995 r. szacuje się, że do 2020 r. liczba chorych na OA miałaby zwiększyć się o 57%, a liczba osób ze związanymi z chorobą ograniczeniem aktywności aż o 66%.

Podobne są przewidywania Światowej Organizacji Zdrowia, która mówi o wzroście częstości występowania OA o 40% w ciągu dwóch następnych dekad [15]. Powyższe dane potwierdzają, że choroba zwyrodnieniowa staje się poważnym problemem nie tylko medycznym, lecz także ekonomicznym współczesnej wysoko rozwiniętej cywilizacji. Wielu badaczy na całym świecie stawia sobie podstawowe pytanie, jak skutecznie leczyć chorobę zwyrodnieniową.

Przypuszcza się, że bardzo ważną rolę w utrzymaniu pełnej aktywności i sprawności stawu kolanowego odgrywa mięsień czworogłowy uda [16]. Planując różnorodne działania mające przeciwdziałać rozprzestrzenianiu się choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy