Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

26 maja 2021

NR 126 (Maj 2021)

Znaczenie masażu sportowego w treningu z uwzględnieniem preparatów do masażu – maści, żeli, kremów i olejków

0 92

Zarówno w sporcie amatorskim, jak i zawodowym zawodnicy wystawiają organizm na różne obciążenia. Każda dyscyplina ma swoje cechy charakterystyczne. W worku niezapomnianych momentów, ciekawych ludzi oraz zdrowej rywalizacji znajduje się również ta ciemna strona – charakterystyczne dla każdej dyscypliny kontuzje. Można pokusić się o stwierdzenie, że nie da się ich uniknąć. Ale czy na pewno?

Aby realizować ambitne cele, należy odpowiednio zaplanować trening, pamiętając o tym, że żaden organizm nie będzie tolerował długotrwałego obciążenia wychodzącego poza jego możliwości.
Urazy są nieodłączną częścią sportu, jednakże poprzez odpowiednie przygotowanie motoryczne zawodnika, indywidualnie dobraną dietę, regularne wizyty u masażysty, fizjoterapeuty czy osteopaty można skutecznie niwelować dysfunkcje, które zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia urazu. 
Aby zawodnik mógł jak najdłużej tolerować wysoką intensywność, należy zapewnić mu odpowiednią regenerację. Jednym z możliwych narzędzi wykorzystywanych przez specjalistów w prewencji urazów jest masaż sportowy [1].

POLECAMY

Czym jest masaż sportowy i jakie są jego cele?

Masaż sportowy jest często wybieranym środkiem w klubach sportowych do zwiększania osiągnięć podczas zawodów, lepszego reagowania na obciążenia treningowe oraz zmniejszania ryzyka kontuzji. Dzięki regularnym i dobrze przeprowadzonym zabiegom tkanki utrzymują naturalną elastyczność, gibkość oraz ulegają szybszej regeneracji. Tak jak wcześniej wspomniano, masaż sportowy powinien być odpowiednio ukierunkowany pod uprawianą dyscyplinę oraz spełniać następujące funkcje: rozgrzewającą, regeneracyjną i leczniczą. 
Wskazane jest, aby łączyć masaż z innymi zabiegami odnowy biologicznej. Na organizm korzystnie zadziałają zabiegi z ciepłolecznictwa, np. sauna, naświetlanie lampą Sollux oraz okłady parafinowe. Warto też pamiętać o popularnym w ostatnim czasie zimnolecznictwie, czyli kąpielach w lodowatej wodzie czy sesjach w kriokomorze.
W zależności od okoliczności i zadania masaż sportowy można podzielić na ten przed zawodami, treningowy, startowy, powysiłkowy oraz podtrzymujący. 

Podczas masażu martwy naskórek zostaje usunięty, dzięki czemu usprawniony zostaje mechanizm termoregulacji. Przekrwienie powstające podczas zabiegu świadczy o zwiększonym krążeniu w obrębie skóry, a tym samym poprawionym odżywieniu gruczołów. 
Regularne stymulowanie stawów zaprocentuje zwiększeniem elastyczności i wytrzymałości więzadeł oraz dodatkowo pobudzi proprioreceptory. Zmniejszy to w znacznym stopniu ryzyko powstawania kontuzji oraz czucia głębokiego zawodnika. 
W zależności od siły bodźca generowanego podczas masażu mięśnie mogą zareagować w dwojaki sposób. Silny bodziec spowoduje pobudzenie układu nerwowego, a tym samym zwiększenie tonusu mięśniowego. 
Masaż karku oraz obręczy biodrowej spowoduje stymulację obwodowego układu nerwowego, natomiast techniki na mięśnie przykręgosłupowe będą stymulować autonomiczny układ nerwowy. 
Delikatny bodziec zadziała wyciszająco na układ nerwowy, a tym samym rozluźniająco na mięśnie. Pięciominutowy masaż zmęczonego mięśnia trzykrotnie przyspiesza jego regenerację w porównaniu do biernego wypoczynku.
Na drodze odruchowej pod wpływem ciepła naczynia krwionośne rozszerzają się, powodując lepszy odpływ metabolitów z mięśni oraz lepsze odżywienie, a tym samym skuteczniejszą regenerację. 
Techniki wykonywane na mięśnie przykręgosłupowe zwiększą elastyczność klatki piersiowej, co przyniesie efekt w postaci ułatwionego rozprężania płuc. 
Jeśli zawodnik jest przed startem zdenerwowany i czuje, że stres odbiera mu kontrolę nad ciałem, można wykonać delikatny masaż na mięśnie międzyżebrowe. Dzięki temu oddech będzie spokojniejszy i głębszy.
Jak widać, mechanizm masażu sportowego nie polega na bezpośrednim rozluźnieniu mięśni, tylko na pobudzeniu układu nerwowego, który za pomocą odruchów i czynności kory mózgowej jest w stanie wpłynąć na wszystkie narządy i tkanki w organizmie. Natomiast działanie lokalne masażu sportowego opiera się na zwiększonym przepływie krwi i chłonki w opracowywanej tkance [1, 2].

Rodzaje masażu sportowego

Wśród fizjoterapeutów najczęściej można spotkać podział na masaż treningowy, masaż przed zawodami, masaż startowy, masaż powysiłkowy oraz masaż podtrzymujący. 

Masaż treningowy
To najczęściej wykonywana forma masażu w klubach sportowych. W tego rodzaju masażu należy uwzględnić cykl treningowy będący bardzo często sporym obciążeniem dla organizmu. Dlatego masaż treningowy powinien być traktowany jako regularna jednostka treningowa. Najlepiej dla sportowca, jeśli masaż jest wykonywany sześć–osiem godzin po intensywnym treningu. 
Przodującą techniką jest ugniatanie, jednakże nie można zapominać o pozostałych możliwościach. Masaż powinien trwać 40–60 min, natomiast wskazane jest, aby u biegaczy i narciarzy była to jednak dolna granica czasowa, a u zapaśników, bokserów czy kulturystów – wyższa. 
Celem wykonywania masażu treningowego jest rozwijanie zdolności sportowca do pracy, progresja czynności organizmu oraz zmodyfikowanie działalności mechanizmów regulujących centralny układ nerwowy. 

Masaż przed zawodami 
Wykonuje się go dzień po ostatnim wykonywanym masażu treningowym, w dniu startu. Zadaniem masażu jest możliwość osiągnięcia możliwie najlepszej gotowości startowej oraz wydobycie maksymalnej mocy psychofizycznej. 
Wielu zawodników dzień przed startem lub w dniu zawodów dopada stres, zdenerwowanie. Może temu towarzyszyć biegunka, wymioty, złe samopoczucie. Dlatego jeśli podczas zabiegu fizjoterapeuta zauważy, że zawodnik czuje jeszcze większe podenerwowanie lub jego ciało ulega większemu napięciu, powinien przerwać masaż. 

Masaż startowy
Inaczej zwany mobilizującym lub przedwysiłkowym. Wykonuje się go bezpośrednio przed startem. Warto zainicjować nim rozgrzewkę. Ważne jest, aby przerwa pomiędzy masażem a rozgrzewką nie była zbyt długa. Czas masażu jest uzależniony od opracowywanej okolicy ciała, natomiast nie powinien przekraczać 10 min. 
Głównym celem masażu startowego jest rozgrzanie mięśni oraz przygotowanie aparatu więzadłowego. Dzięki temu mięśnie zwiększają zdolność skurczową, a więzadła – potrzebną elastyczność. 
U sportowców obciążonych wysiłkiem długotrwałym masaż startowy powinien być powolny i dłuższy, natomiast u biegaczy krótkodystansowych, oszczepników, skoczków masaż powinien być szybki i energiczny. Techniki najczęściej wykonywane to głaskanie, rozcieranie oraz ugniatanie. 
Warto pamiętać o zasadzie oszczędzania grup mięśniowych najbardziej zaangażowanych podczas startu. Nie oznacza to, że należy całkowicie pominąć te okolice ciała. Masaż najmocniej eksploatowanych mięśni powinien być wykonywany powoli i delikatnie. W trakcie zabiegu należy skupić się na elementach miękkich okołostawowych. 
U niektórych zawodników przed zawodami powstaje stan zwany apatią przedstartową. U takich osób wykonuje się masaż pobudzający, intensywny. Ma to na celu mobilizację do wysiłku. Stosując ugniatanie i oklepywanie, należy skupić się na dolnej części grzbietu, dolnej klatce piersiowej oraz przestrzeniach międzyżebrowych. Techniki powinny być głębokie i energiczne. Najlepszym połączeniem pobudzającym układ nerwowy będzie naprzemienne ugniatanie i oklepywanie. 
U sportowców nadmiernie pobudzonych, z tzw. gorączką przedstartową, dobrze sprawdzi się masaż spokojny (sedatywny). W takim przypadku najważniejszymi obszarami będą kark i obręcz barkowa. Natomiast najlepiej sprawdzającymi się technikami są głaskanie i słabe ugniatanie. 

Masaż powysiłkowy
Nazywany również regeneracyjnym lub międzywysiłkowym. Wykonuje się go w przerwach między startami, a przede wszystkim po zawodach. Głównym zadaniem tego typu masażu jest doprowadzenie organizmu w możliwie najszybszym czasie do prawidłowego stanu. We współczesnym sporcie to bardzo ważny element, ponieważ zawodnicy są poddawani ekstremalnym obciążeniom. 
Jeżeli zawodnik jest po mało wymagającym wysiłku, masaż można rozpocząć 10–30 min od zakończenia treningu i powinien on trwać 8–12 min. Natomiast w przypadku gdy zawodnik był poddany dużemu wysiłkowi, należy odczekać 1–2 godz., a czas samego zabiegu nieznacznie wydłużyć. 
Około 70% czasu poświęca się na masaż karku, grzbietu, mniej zaangażowanych grup mięśniowych, używając do tego głębokiego rozcierania, ugniatania oraz bardzo szybkiego oklepywania.
Przez pozostałe 30% czasu wykonuje się techniki rozluźniające na najbardziej zaangażowane podczas zawodów mięśnie, stosując techniki rozluźniające (głaskanie, del...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy