Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fizjoterapia pediatryczna

15 czerwca 2022

NR 136 (Maj 2022)

Aktywność fizyczna dzieci i młodzieży w czasie pandemii COVID-19 a rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia

0 272

Aktywność fizyczna jest ważnym aspektem stylu życia i determinantą dobrego stanu zdrowia fizycznego, psychicznego i społecznego. Mimo wielu badań potwierdzających tę tezę poziom podejmowanej aktywności fizycznej jest niewystarczający. Badanie Eurobarometr z 2018 r., które dotyczyło podejmowania aktywności fizycznej przez Europejczyków, wykazało, że 40% badanych uprawia sport lub wykonuje ćwiczenia minimum raz w tygodniu, z czego zaledwie 7% z tej grupy respondentów deklaruje regularność tych aktywności. Z tych samych badań wynika, że 46% badanych w ogóle nie podejmuje aktywności fizycznej [1].

Poziom aktywności fizycznej dzieci i młodzieży

Z szacunków Światowej Organizacji Zdrowia z 2020 r. wynika, że wśród młodzieży 81% nie spełnia minimalnych zaleceń WHO w kwestii dotyczącej aktywności fizycznej i stan taki utrzymuje się niezmiennie od publikacji „Global recommendations on physical activity for health 2010” [2, 3].

POLECAMY

W Polsce sytuacja przedstawia się równie niekorzystnie. W maju 2020 r. Najwyższa Izba Kontroli przedstawiła raport „Rozwój aktywności fizycznej dzieci i młodzieży”, w którym wskazała, że realizowane programy i zadania dotyczące rozwoju aktywności fizycznej w przedziale wiekowym 11–17 lat nie przełożyły się na wzrost aktywności fizycznej tej grupy dzieci i młodzieży na takim poziomie, jaki zakładał Program Rozwoju Sportu do roku 2020. W czerwcu 2020 r. w „Opinii do stanowiska Ministra Sportu w sprawie informacji o wynikach kontroli pn. »Rozwój aktywności fizycznej dzieci i młodzieży«” Najwyższa Izba Kontroli podtrzymała swoje stanowisko, wskazując, że odsetek dzieci i młodzieży podejmujących aktywność fizyczną zgodnie z rekomendacją WHO spada [4].

Rola aktywności fizycznej dzieci i młodzieży

Dzieci mają naturalną potrzebę ruchu, który jest niezbędnym elementem ich prawidłowego rozwoju [5]. Aktywność fizyczna jest także jednym z warunków prawidłowej postawy ciała [5, 6]. Jako główne korzyści zdrowotne wynikające z podejmowania przez dzieci (również te z niepełnosprawnością) aktywności fizycznej Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje profilaktykę otyłości, poprawę wydolności krążeniowo-oddechowej, poprawę stanu narządu ruchu, poprawę równowagi i koordynacji, jak również funkcji poznawczych (także u osób z chorobami i zaburzeniami tych funkcji, np. ADHD), które bezpośrednio wpływają na wyniki w nauce. 

Pozytywnym efektem podejmowania przez dzieci i młodzież aktywności fizycznej jest także profilaktyka zdrowia psychicznego i zmniejszenie objawów depresji [2]. W badaniach opublikowanych we wrześniu 2020 r. w „Frontiers in Psychology” wykazano, że osoby prowadzące aktywny tryb życia łatwiej radziły sobie ze skutkami izolacji [7]. Do podobnych wniosków doszli autorzy programu „Lekkoatletyka dla każdego”, opracowanego i realizowanego przez Polski Związek Lekkiej Atletyki przy wsparciu Ministerstwa Sportu i Ministra Edukacji i Nauki, pod patronatem Nestlé Polska. Wśród dzieci i młodzieży biorących udział w tym programie, deklarujących podejmowanie aktywności fizycznej jeszcze przed pandemią, rzadziej obserwowano występowanie apatii, niepokoju czy problemów z nauką wywołanych stanem epidemicznym [8].

Kształtowanie prawidłowych nawyków zdrowotnych na wczesnym etapie życia niesie ze sobą korzyści długofalowe. Dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym to ta grupa, w której potencjalnie najłatwiej jest zaszczepić nawyk podejmowania regularnej aktywności fizycznej, co w wieku dorosłym zgodnie z założeniami „Globalnego Planu Działania WHO przewidzianego na lata 2018–2030” może się przełożyć na mniejszą liczbę osób cierpiących z powodu chorób przewlekłych, takich jak nadciśnienie, otyłość, choroby kardiologiczne itp. Wspomniany plan zakłada przyrost o 15% liczby osób aktywnych fizycznie do 2030 r. [9]. 

Wpływ pandemii COVID-19 na realizację rekomendacji WHO

Obowiązek szkolny, któremu podlegają dzieci i młodzież, jest już w pewnym stopniu ograniczeniem spontanicznej aktywności fizycznej [5]. Jeszcze większe ograniczenia wprowadziły restrykcje związane z pandemią COVID-19. Izolacje, kwarantanny i inne ograniczenia spowodowane sytuacją epidemiczną uniemożliwiają realizację wskazań Światowej Organizacji Zdrowia dotyczących podejmowania aktywności fizycznej. Wyniki raportu przeprowadzonego przez Instytut Badań Rynkowych i Społecznych z września 2021 r. pokazują, że konieczność wprowadzenia w szkołach nauczania zdalnego w dużej mierze wyparła lekcje wychowania fizycznego ze szkolnego planu. Średnio w co czwartej szkole nie było obowiązku regularnych ćwiczeń ruchowych. Ponadto 60% ankietowanych rodziców wskazało zauważalny spadek aktywności fizycznej u swoich dzieci w porównaniu z czasem sprzed pandemii. Oprócz tego połowa rodziców zwróciła uwagę na utratę przez swoje dzieci motywacji do uprawiania sportu w czasie pandemii COVID-19 [10]. Wspomniane już wcześniej badania Polskiego Związku Lekkiej Atletyki również wykazały, że czas pandemii skutkuje mniejszą ilością ruchu oraz znacznym ograniczeniem kontaktów z rówieśnikami przy jednoczesnym zwiększeniu ilości czasu spędzanego przed ekranem komputera [8].

Zmiana stylu życia na bardziej sedenteryjny predysponuje do zwiększenia występowania nadwagi i otyłości wśród dzieci i młodzieży, pogorszenia wydolności krążeniowo-oddechowej, obniżenia ogólnej kondycji organizmu itp. [2, 11]. Poza tym zmniejszenie aktywności fizycznej wśród tej grupy wiekowej skutkuje pogorszeniem zachowań prospołecznych oraz skróceniem czasu snu. Nieodpowiednia długość snu wpływa z kolei negatywnie na kondycję fizyczną i psychiczną dzieci i młodzieży oraz zaburza procesy fizjologiczne, szczególnie istotne w okresie dojrzewania [2, 11, 12].

Rekomendacje WHO z 2020 r.

W listopadzie 2020 r. WHO opublikowało aktualizację wytycznych dotyczących aktywności fizycznej i siedzącego trybu życia „WHO Guidelines on physical activity and sedentary behaviour 2020”. W porównaniu z wersją poprzednią aktualne rekomendacje zostały uzupełnione o informacje dotyczące konieczności podejmowania aktywności fizycznej również przez osoby z niepełnosprawnością oraz kobiety w ciąży i połogu. Ponadto zwrócono uwagę na kwestię negatywnych skutków prowadzenia siedzącego trybu życia dla każdej uwzględnionej w rekomendacjach grupy. Przedstawione w opracowaniu wytyczne są przeznaczone dla osób o różnym stopniu sprawności. Dzieciom i młodzieży w wieku 5–17 lat z niepełnosprawnością zwraca się uwagę na konieczność przeprowadzenia konsultacji specjalistycznej w celu odpowiedniego doboru rodzaju i ilości aktywności fizycznej dostosowanej do danej niepełnosprawności, aktualnego stanu zdrowia i poziomu sprawności fizycznej, tak by korzyści osiągane przez dziecko przewyższały potencjalne ryzyko. Do tego typu konsultacji Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje pracowników służby zdrowia oraz specjalistów w zakresie aktywności fizycznej i niepełnosprawności.

Zgodnie z zaleceniami WHO dzieci i młodzież w wieku 5–17 lat, zarówno z niepełnosprawnością, jak i bez niej, powinni poświęcić łącznie 60 min w ciągu dnia na umiarkowaną lub intensywną aktywność fizyczną o charakterze aerobowym. Umiarkowaną intensywnością charakteryzują się te czynności, które powodują lekkie przyspieszenie tętna i oddechu, np. szybki marsz, jazda na rowerze w normalnym tempie itd. Za aktywność o dużej intensywności przyjmuje się czynności powodujące występowanie szybkiego i ciężkiego oddechu, takie jak bieg, aerobic czy szybka jazda rowerem. Ćwiczenia o intensywnym wysiłku powinny wypełnić minimum trzy dni w tygodniu [2, 13].

W przypadku dzieci, które do tej pory wykazywały się małą aktywnością fizyczną lub jej brakiem, wskazuje się na konieczność stopniowania poziomu aktywności, zwiększając z czasem jej częstość, intensywność i czas trwania. Niezbędny jest w takiej sytuacji umiejętny dobór aktywności, uwzględniający wiek i predyspozycje danego dziecka, tak by czas przeznaczony na aktywność fizyczną był zachętą do podejmowania dalszych zachowań prozdrowotnych [2].

Wnioski 

Czas pandemii jest trudny dla dzieci i młodzieży. Przez obecną sytuację epidemiczną ich naturalna potrzeba ruchu została w dużej mierze ogr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy