Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody fizjoterapii

24 lipca 2018

NR 73 (Czerwiec 2016)

Nowy wymiar oceny i treningu propriocepcji
Delos Postural Proprioceptive System

0 353

Jednym z elementów programów rehabilitacyjnych, na który zwrócono uwagę 
w ostatnich latach, jest rola czucia proprioceptywnego i kontroli nerwowo-mięśniowej. Czucie proprioceptywne, nazywane inaczej czuciem głębokim, oraz towarzyszące mu mechanizmy nerwowo-mięśniowe stanowią istotny element funkcjonalnej stabilizacji stawów. Do tej pory za kluczowe czynniki stabilizujące stawy uważane były struktury torebkowo-więzadłowe. 

Jednakże coraz więcej badań naukowych potwierdza, że podłożem funkcjonalnej stabilności stawów są mechanizmy o charakterze neurologicznych sprzężeń zwrotnych, mające swój początek w strukturach stawowych i mięśniowo-ścięgnistych1 2 3.

Wyspecjalizowane receptory czucia głębokiego – proprioreceptory – umiejscowione są w skórze, stawach i mięśniach. Receptory znajdujące się w torebkach stawowych określane są mianem proprioreceptorów stawowych; w ścięgnach i więzadłach połączonych z torebką stawową znajdują się proprioreceptory ścięgniste, a w mięśniach szkieletowych występują proprioreceptory mięśniowe4 5

Informacje pochodzące z proprioceptorów wraz z informacją biegnącą z narządu wzroku oraz narządu przedsionkowego przekazywane są do ośrodkowego układu nerwowego (OUN) i tam są odpowiednio przetwarzane. Przetworzona informacja wywołuje odpowiednią reakcję mięśniową poprzez system sprzężeń zwrotnych, równowagę kontrolowaną przez rdzeń kręgowy oraz system poznawczy (rys. 1)6

W porównaniu z innymi układami informacje pochodzące z układu proprioceptywnego charakteryzują się najszybszym czasem reakcji na bodziec i są zdolne do
natychmiastowego informowania centrów nerwowych na poziomie rdzeniowym i mózgowym7 8. Informacje te są tylko w niewielkim stopniu uświadamiane. Szczególnie dotyczy to impulsacji pochodzącej z wrzecionek mięśniowych, która wykorzystywana jest przede wszystkim do modulowania rdzeniowych odruchów rozciągania regulujących głównie napięcie mięśniowe. Neuron I rzędu, odbierający impulsację z proprioceptorów, znajduje się w zwojach rdzeniowych. Wypustki tych neuronów po wejściu do rdzenia kręgowego albo tworzą synapsy z neuronami II rzędu w drogach tylnych, dając początek drodze rdzeniowo-móżdżkowej, albo wstępują do pęczka smukłego i klinowatego. W tym ostatnim przypadku neuron II rzędu wysyła wypustkę na przeciwną stronę rdzenia przedłużonego i biegnie we wstędze przyśrodkowej do jądra brzusznego tylno-bocznego. Neuron III rzędu w jądrach wzgórza wysyła wypustkę do pola czuciowego kory somatosensorycznej. Czucie proprioceptywne jest więc przewodzone do kory mózgowej układem tylno-powrózkowym i jest częściowo uświadomione. Natomiast impulsacja proprioceptywna dopływająca do móżdżku nie zostaje uświadomiona9.

Mechanizmy zaburzające czucie proprioceptywne

Obecnie większość ludzi prowadzi siedzący tryb życia. Wpływa na to głównie bierność związana z dużą ilością czasu spędzanego przy komputerze i telewizorze oraz przemieszczanie się za pomocą samochodu. Współcześnie można także zauważyć obniżający się poziom sprawności fizycznej oraz zwiększony odsetek osób z nadwagą i otyłością wśród dzieci młodszych oraz młodzieży szkolnej. Ogólne wyniki podane w 2008 r. przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego wskazują, że aktywność fizyczna Polaków jest zbyt mała, a aktywność dzieci i młodzieży w starszych grupach wiekowych zmniejsza się10.

Zmniejszona aktywność fizyczna, jak uważa twórca systemu Delos prof. Dario Riva, powoduje zmniejszenie dostarczanych informacji proprioceptywnych. Prowadzi to do zmniejszenia kontroli nerwowo-mięśniowej, powodując funkcjonalną niestabilność stawów oraz zmniejszenie możliwości równoważnych, co może w konsekwencji powodować niestabilność posturalną (rys. 2)11 12.

Badania prowadzone przez Rivę na osobach otyłych wykazały, że ludzie z nadwagą charakteryzują się zmniejszoną stabilnością posturalną w porównaniu do osób z prawidłową wagą ciała. Jednakże wprowadzenie systemu specjalistycznego treningu proprioceptywnego na urządzeniu Delos Postural Proprioceptive System do programu rehabilitacyjnego osób otyłych zaowocowało poprawą stabilności posturalnej w danej grupie w stosunku do wyników uzyskanych przez osoby otyłe, u których nie wdrożono tego programu. Ważne jest zatem wprowadzanie treningu proprioceptywnego również do programu rehabilitacyjnego osób otyłych, ponieważ może wpłynąć na redukcję skłonności do upadków u tych osób podczas wykonywania codziennej aktywności fizycznej13

Kontrola proprioceptywna jest szczególnie ważna w przypadku osób starszych. W tej grupie osób można obserwować zwiększające się wraz z wiekiem ryzyko upadków oraz złamań, co może być związane z procesem starzenia się, a także z wcześniej już wspomnianą zmniejszoną aktywnością fizyczną14. Chcąc zbadać poziom propriocepcji u starszych, Riva przeprowadził badania u osób między 65.–84. rokiem życia. Testy stabilności przeprowadzone na urządzeniu Delos Postural System wykazały, że grupa osób starszych (75.–84. rok życia) charakteryzowała się niższym poziomem kontroli proprioceptywnej oraz zmniejszeniem kompensacji wzrokowej podczas badania. Kobiety uzyskały gorsze wyniki kontroli proprioceptywnej w porównaniu do mężczyzn. Natomiast w grupie osób młodszych (65.–74. rok życia) wyniki kontroli proprioceptywnej okazały się lepsze niż w grupie osób starszych, jednakże były nadal niezadowalające, wskazując na wysokie ryzyko upadków. W grupie osób młodszych (65.–74. rok życia) nie wykazano natomiast istotnej różnicy pomiędzy kobietami a mężczyznami15. Badania oraz trening proprioceptywny prowadzony u osób starszych byłby zatem bardzo pomocny we wczesnym wykrywaniu ryzyka upadków oraz jego zmniejszaniu poprzez poprawę kontroli proprioceptywnej.

Propriocepcja w sporcie

Niezaburzona kontrola równowagi jest konieczna, aby zapobiec uszkodzeniom podczas aktywności fizycznej lub aktywności ruchowej. Dowiedziono, że zaburzenia równowagi zwiększają ryzyko obrażeń podczas uprawiania sportu16 17. Powtarzające się urazy, np. kręgosłupa, są przyczyną redukcji lub opóźnienia informacji przesyłanych z proprioreceptorów do OUN, powodując zaburzenia w kontroli postawy. Zaburzenia te są jedną z przyczyn wielowymiarowej symptomatologii zespołów bólowych kręgosłupa lędźwiowego (ZBKL). 

Liczne badania przeprowadzane na sportowcach dowodzą, że również uszkodzenia stawów kończyn dolnych, które są niezwykle częste w sporcie, skutkują upośledzeniem zmysłu propriocepcji. Badania prowadzone przez Borsę wykazały, że niewydolność więzadła...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Andrzej Permoda

    dr n. med. Andrzej Permoda
    Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu, Gdańsk, 
    Ośrodek Rehabilitacyjny BIOMED, Gdańsk

    Aneta Dąbrowska

    mgr Aneta Dąbrowska 
    Ośrodek Rehabilitacyjny BIOMED, Gdańsk, 
    Gdański Uniwersytet Medyczny

    Anna Permoda-Białozorczyk

    dr n. med. Anna Permoda-Białozorczyk 
    Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu, Gdańsk, 
    Ośrodek Rehabilitacyjny BIOMED, Gdańsk

    Marek Wiecheć

    Dr n. med, absolwent kierunku rehabilitacja ruchowa Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie, certyfikowany terapeuta PNF, FED, Kinesiology Taping, absolwent wielu kursów w zakresie fizjoterapii. Kierownik Katedry Fizjoterapii WSBiP w Ostrowcu Świętokszyskim., pracownik naukowo-dydaktyczny WSBiP w Ostrowcu Świętokszyskim. Współautor trzech wydań Przewodnika metodycznego po wybranych zabiegach fizykalnych, współautor trzech rozdziałów w Wielkiej Fizjoterapii, autor i współautor rozdziałów w pięciu innych wydawnictwach książkowych, autor i współautor podad 60 artykułów, wystąpień i prac naukowych. Organizator kursów i wykładowca na kurach poświęconych fizykoterapii. Propagator zastosowania fizykoterapii w medycynie weterynaryjnej. Prowadzi własną praktykę fizjoterapeutyczną.

    Marzena Olszewska-Karaban

    mgr Marzena Olszewska-Karaban 
    Ośrodek Rehabilitacyjny BIOMED, Gdańsk, 
    Gdański Uniwersytet Medyczny

    Tomasz Ridan

    Doktor nauk o kulturze fizycznej, fizjoterapeuta. Adiunkt w Katedrze Fizjoterapii, Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie oraz wykładowca w Krakowskiej Wyższej Szkole Promocji Zdrowia. Laureat konkursu Primus Inter Pares oraz stypendysta programu Erasmus-Socrates. Kursy i specjalizacje: PNF, Kinesio i Medical Taping, Trigger Points, Funkcjonalna Osteopatia i Integracja FOI, Mikrokinezyterapia. Certyfikowany terapeuta MDT McKenzie oraz certyfikowany terapeuta w zakresie manualnego drenażu limfatycznego i koncepcji terapii obrzękowej wg Asdonka. Członek Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii oraz członek Zarządu Polskiego Towarzystwa Medycyny Manualnej. Współpracuje z Instytutem McKenziego w Polsce, Wyższą Szkołą Administracji w Bielsku-Białej (Wydz. Fizjoterapii) oraz Wydawnictwem Forum Media Polska w Poznaniu. Od 2011 roku redaktor prowadzący Atlas Rehabilitacji Ruchowej.