Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie terapeutyczne w przypadku entezopatii rozcięgna podeszwowego

Artykuły z czasopisma | 9 listopada 2012 | NR 33
41

Rozcięgno podeszwowe (aponeurosis plantaris) utworzone jest przez mocne pasmo łącznotkankowe zaczynające się na guzowatości kości piętowej, a kończące się na podstawie dystalnych części paliczków wszystkich palców. Jest to bardzo silne pasmo, zwykle dwuwarstwowe, biegnie do przodu bezpośrednio na zginaczu krótkim palców i tworzy z nim częściowo jeden element.

W połowie długości podeszwy rozcięgno dzieli się na pięć odnóg, które kończą się na pochewkach ścięgien i torebkach stawów śródstopno-paliczkowych – pęczki o słabszej strukturze biegną do skóry pod głowami kości śródstopia, natomiast silniejsze włókna zrastają się z palcowymi pochewkami ścięgien. Zmiennym anatomicznie elementem jest pasmo boczne, które przebiega do mięśni palca piątego. W tylnym odcinku jest ono ścięgniste, natomiast przednia część przechodzi w powięź. Pasmo przyśrodkowe również ma charakter cienkiej powięzi i biegnie do mięśni palucha. Słabe i zmienne pasmo włókien ścięgnistych przebiega podskórnie, poprzecznie pod głowami kości śródstopia.

POLECAMY

Reasumując, rozcięgno podeszwowe składa się z trzech części: przyśrodkowej, centralnej oraz bocznej. Dominującą rolę czynnościowej stabilizacji stopy (stabilizator dynamiczny) odgrywa część centralna.

Rozcięgno podeszwowe wchodzi w skład układu mięśniowo-powięziowego, a dokładniej taśmy powierzchniowej tylnej (wg T.W. Myers, Taśmy anatomiczne). Napięta powieź będzie ograniczała ruchomość stopy i palców oraz ruchy w obrębie całej taśmy.

Podczas zgięcia palców ku górze (np. przy każdym kroku czy skoku) rozcięgno jest napinane, co powoduje uniesienie sklepienia poprzecznego stopy. Mechanizm ten został opisany w 1954 r. przez Hicksa i nazwany „efektem kołowrotu”. Podczas chodzenia na piętę działa siła równa 110% wagi ciała. Podczas biegu siła ta może przekraczać 200%. Specyficzna budowa tkanki podskórnej na pięcie (tkanka tłuszczowa zamknięta jest w przypominających plaster miodu włóknistych przegrodach) powoduje, że jest to bardzo wydajny absorber powtarzających się przy chodzeniu wstrząsów.

Rozcięgno podeszwowe odgrywa zasadniczą rolę dla czynnościowej stabilizacji stopy w czasie chodu i biegu. W fazie midstance (MSt) pomaga utrzymać stopę w pozycji neutralnej, zaś w fazie initial swing (ISw) umożliwia zachowanie ustawienia supinacyjnego stopy.

ENTEZOPATIA ROZCIĘGNA PODESZWOWEGO

Patologia ta ma pochodzenie wieloczynnikowe. Czynniki etiologiczne można podzielić na trzy grupy. Pierwsza to czynniki biomechaniczne: nadmierna pronacja stopy (przy obniżeniu sklepienia podłużnego rozcięgno podczas fazy obciążenia i odbicia podlega przeciążeniom), rotacja zewnętrzna stopy (nadmierna rotacja stopy występuje u 86% pacjentów), stopa płaska lub wydrążona, zaburzenia biomechaniki ścięgna Achillesa.

Ryc. 1. Zapalenie rozcięgna podeszwowego (według A. Dziaka)

 

Drugą grupę stanowią czynniki degeneracyjne, do których można zaliczyć atrofię tkanki tłuszczowej stopy, zmiany w samym rozcięgnie stopy związane ze starzeniem się czy też wzrost pronacji stopy związany z wiekiem. Trzecią grupę stanowią choroby układowe, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów (RZS). Do przyczyn zalicza się także otyłość i powtarzające się mikrourazy u sportowców (tancerze, sprinterzy – powtarzające się ruchy maksymalnego zgięcia podeszwowego w stawie skokowym oraz zgięcia grzbietowego w stawach śródstopno-paliczkowych przyczyniają się do powstania przewlekłego procesu zapalnego).

Tab. 1. Objawy entezopatii rozcięgna podeszwowego
  • ból w części przyśrodkowej podeszwy (może nasilać się przy zgięciu grzbietowym palucha)
  • ból w okolicy piętowej
  • ból i sztywność stopy zaraz po wstaniu z łóżka (bolesne pierwsze kroki po wstaniu rano z łóżka)
  • ból w początkowej fazie treningu i po jego zakończeniu

 

Tab. 2. Badania wykonywane w celu rozpoznania entezopatii rozcięgna podeszwowego
  • rentgenogram (RTG)
  • rezonans magnetyczny (magnetic resonance imaging – MRI)
  • ultrasonografia (USG)
  • tomografia komputerowa (computed tomography – CT)
  • badania laboratoryjne (wskaźniki stanu zapalnego)

OPIS PRZYPADKU

Pacjentka, lat 20, zgłosiła się do ośrodka skierowana przez ortopedę z rozpoznaniem entezopatii rozcięgna podeszwowego prawego. Pacjentka leczona była od 2 lat u różnych specjalistów z powodu bolesności przodostopia stopy prawej, zarówno w ciągu dnia, jak i w godzinach odpoczynku nocnego. Dotychczasowe leczenie nie przyniosło żadnej poprawy, pacjentka musiała zrezygnować z uprawiania sportu i z powodu uciążliwych dolegliwości bólowych zażywać silne leki przeciwbólowe. Po zgłoszeniu się pacjentki do ośrodka na podstawie wywiadu, opisu badań obrazowych, przeprowadzonej diagnostyki funkcjonalnej zastosowano następującą terapię:

  • fizykoterapia:
    • ultradźwięki na okolicę rozcięgna podeszwowego (zdj. 1),
    • laseroterapia na okolicę rozcięgna podeszwowego (zdj. 2),
    • fala uderzeniowa na okolicę bolesnego rozcięgna podeszwowego (zdj. 3);
  • hydroterapia:
    • kąpiel wirowa kończyn dolnych;
  • aplikacje Kinesiology Taping:
    • aplikacja na rozcięgno podeszwowe,
    • aplikacja łączona na rozcięgno podeszwowe i mięsień trójgłowy łydki (zdj. 4–6);
  • terapia indywidualna:
    • mobilizacje tkanek miękkich (powięzi, rozcięgna, głęboki masaż poprzeczny) w celu poprawy ukrwienia tkanek i przyspieszenia regeneracji (zdj. 7),
    • terapia indywidualna metodami neurofizjologicznymi [torowanie nerwowo-mięśniowe (prorioceptive neuromuscular facilitation – PNF)], aby wzmocnić mięśnie strzałkowe i piszczelowy tylny, które utrzymują stopę w prawidło...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Agnieszka Książek-Czekaj

    Absolwentka UJK w Kiecach i AWF w Warszawie. studiowała fizjoterapię, w 2015 uzyskała tytuł specjalisty. Ukończyła liczne szkolenia z zakresu fizjoterapii, uczestniczka licznych konferencji i autorka licznych publikacji. Od 2006 roku pracuje z pacjentami dorosłymi oraz dziećmi. W zakresie jej zainteresowań znajduje się ortopedia, wady postawy oraz dysfunkcje stawów skroniowo-żuchwowych.   

    Eliza Krzeszowska

    Magister fizjoterapii, absolwentka Uniwersytetu Rzeszowskiego Wydziału Medycznego (2010), od 4 lat współwłaściciel gabinetu rehabilitacji Fizjomed s.c. Dyplomowany terapeuta metod PNF, FED, Kinesilotaping, w trakcie szkolenia z Terapii Manualnej Niemieckiej. Pracuje z pacjentmi neurologicznymi, ortopedycznymi i dziećmi z wadami postawy.

    Marek Wiecheć

    Dr n. med, absolwent kierunku rehabilitacja ruchowa Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie, certyfikowany terapeuta PNF, FED, Kinesiology Taping, absolwent wielu kursów w zakresie fizjoterapii. Kierownik Katedry Fizjoterapii WSBiP w Ostrowcu Świętokszyskim., pracownik naukowo-dydaktyczny WSBiP w Ostrowcu Świętokszyskim. Współautor trzech wydań Przewodnika metodycznego po wybranych zabiegach fizykalnych, współautor trzech rozdziałów w Wielkiej Fizjoterapii, autor i współautor rozdziałów w pięciu innych wydawnictwach książkowych, autor i współautor podad 60 artykułów, wystąpień i prac naukowych. Organizator kursów i wykładowca na kurach poświęconych fizykoterapii. Propagator zastosowania fizykoterapii w medycynie weterynaryjnej. Prowadzi własną praktykę fizjoterapeutyczną.

    Anna Frejlich

    Anna Frejlich