Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody fizjoterapii

24 lipca 2018

NR 73 (Czerwiec 2016)

Efektywność metody FED
fakty i mity

0 356

Metoda FED jako innowacyjny sposób leczenia skolioz w Polsce ma na tyle duży bagaż doświadczeń, że można pokusić się o ocenę efektów jej stosowania. W środowisku medycznym oraz wśród pacjentów ma zarówno zwolenników, jak i przeciwników. Rodzi się więc pytanie: skąd głosy sprzeciwu i zachwytu? 

›Metoda FED (ang. fixation, elongation, derotation) istnieje w Polsce od 2010 r. Pierwsza prezentacja innowacyjnego urządzenia odbyła się na konferencji chirurgii kręgosłupa w Zakopanem, wzbudzając duże zainteresowanie wśród uczestników. Obecnie w Polsce funkcjonuje ponad 20 ośrodków stosujących metodę FED, w tym także jednostek naukowych. Profesor Santos Sastre Fernandez (twórca metody) systematycznie gości w Polsce dwa razy w roku, prowadząc liczne wykłady oraz warsztaty w celu udoskonalenia metody oraz ujednolicenia postepowania leczniczego. Raz w roku odbywa się międzynarodowa konferencja leczenia skolioz metodą FED lub warsztaty, na których bezpośrednio można skonsultować z profesorem sposób prowadzenia pacjenta. Zainteresowanie metodą prowadzi do pojawiania się coraz większej liczby polskich doniesień, a prowadzone badania pozwalają na dokumentowanie wyników terapii. 

Mit 1. 
Metoda FED prowadzi do wyleczenia skoliozy już po trzech tygodniach terapii

Proces leczenia skolioz i innych wad postawy jest bardzo długi i wymaga zarówno od zespołu medycznego, jak i samego pacjenta systematyczności oraz ogromnego zaangażowania w terapię. Włączenie do leczenia metody FED w pierwszych tygodniach terapii wpływa na znaczną poprawę parametrów funkcjonalnych postawy, nie zaś na strukturę kręgosłupa. Na efekty działania terapii FED należy poczekać co najmniej kilka miesięcy. Czas ten pozwala na odbudowanie się tkanki kostnej w kręgach szczytowych, a co za tym idzie – możliwość zaobserwowania zmian w obrazie rentgenograficznym (RTG). Efekt ten można osiągnąć poprzez odpowiednio dobrane parametry działania urządzenia oraz kinezyterapię analityczną (ćwiczenia). O ile faktem jest, że działanie maszyny FED pozwala na szybką i skuteczną poprawę wspomnianych wcześniej parametrów funkcjonalnych już na wczesnym etapie terapii, o tyle mitem okazuje się stwierdzenie, że stan ten nie podlega ponownemu pogorszeniu i pozostaje niezmienny do czasu osiągnięcia tzw. dojrzałości kostnej (określanej za pomocą testu Rissera). Kluczowe w tym temacie okazuje się zrozumienie, na czym dokładnie polega problem związany z leczeniem skolioz. 

Efekt terapeutyczny można uzyskać tylko wtedy, gdy zostaną spełnione odpowiednie warunki do odbudowy kręgów zgodnie z prawem Delpecha-Wolffa (wzrost kostny jest możliwy tylko wtedy, gdy zapewni się mu odpowiednie ku temu warunki, wynikające z równomiernie rozłożonych sił nacisku i pociągania). Warunki te u osób ze stwierdzoną skoliozą są zaburzone, w wyniku czego tworzą się tzw. łuki skoliozy, widoczne na zdjęciu RTG jako trójpłaszczyznowa deformacja kręgosłupa z rotacją kręgów oraz charakterystyczną wypukłością. Po stronie wklęsłości skoliozy przestrzenie międzykręgowe są wyraźnie zmniejszone, co powoduje zahamowanie wzrostu trzonu. Odwrotną sytuację obserwuje się po stronie wypukłości, której przestrzenie są wyraźnie zaznaczone, co daje swobodę w dalszym wzroście tkanki kostnej, powodując progresję skrzywienia. Metoda FED została opracowana w taki sposób, aby móc tę sytuację odwrócić. Odpowiednio przyłożony nacisk ramienia ruchomego, przy zachowaniu precyzyjnej stabilizacji, pozwala na skorygowanie łuku skrzywienia w każdej z możliwych płaszczyzn. Można mieć więc pewność, że podczas zabiegów uzyskuje się niezbędną przestrzeń do przebudowy kręgów poprzez nadanie kręgosłupowi jego właściwej pozycji. Działanie to można następnie podtrzymać, wykonując właściwie dobrane ćwiczenia. Warunki te powinny być spełnione aż do osiągnięcia dojrzałości kostnej, w tym odniesieniu rozumianej jako czas ewentualnego zagrożenia progresją skrzywienia. 

Z doświadczenia z pracy z pacjentami, przede wszystkim z takimi, u których została stwierdzona skolioza, wynika, że najtrudniejsze okazuje się nie osiągnięcie poprawy parametrów postawy, a utrzymanie ich na zadowalającym poziomie. Bez poświęcenia i zaangażowania ze strony pacjenta nie ma mowy o uzyskaniu oczekiwanego efektu terapii.

Mit 2. 
Terapia przeznaczona jest tylko do leczenia skolioz

Zdecydowaną większość pacjentów leczonych metodą FED stanowią pacjenci ze stwierdzoną skoliozą idiopatyczną. Nie oznacza to jednak, że niemożliwe jest uzyskanie efektów w leczeniu innych jednostek chorobowych. 

Oszałamiające efekty odnosi się również w korekcji chociażby pleców okrągłych oraz chorobie Scheuermanna. Zasada działania maszyny opiera się na przytoczonym wcześniej prawie dotyczącym możliwości wzrostu tkanki kostnej. Zmienia się natomiast kierunek działania ramienia, który ma za zadanie przekorygować nadmiernie skifotyzowany odcinek piersiowy kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej. Pomimo bezpośredniego działania urządzenia jedynie na górną część kręgosłupa dodatkowym efektem jest zmiana ustawienia również w odcinku lędźwiowym. Pozwala to na poprawę ogólnej postawy pacjenta, co widoczne jest podczas badania.

Innym niedocenionym jeszcze sposobem wykorzystania zabiegów FED jest zastosowanie ich w rehabilitacji przedoperacyjnej. Głównym celem jest wówczas uzyskanie jak największej ruchomości kręgosłupa, która możliwa jest jedynie na skutek zwiększenia elastyczności tkanek go otaczających. Dotychczas znane sposoby fizjoterapeutyczne pozwalały na osiągnięcie tego założenia w niewielkim stopniu. Metoda FED, wywierając dużą siłę oddziaływania na ciało pacjenta, przyczynia się do zwiększenia elastyczności kręgosłupa, jakiej pacjent swoimi siłami nigdy by nie uzyskał. To właśnie sprawia, że ortopedzi coraz bardziej chwalą sobie efekty jej stosowania i polecają tę metodę jako terapię przygotowującą nie tylko do zabiegu operacyjnego, ale także do gorsetowania. 

Fakt 1 i mit 3. 
Metoda FED prowadzi do całkowitej korekcji skoliozy

Zmniejszenie kąta skrzywienia skoliozy lub jej całkowite wyleczenie jest zależne od wielu warunków, na które nie zawsze można mieć wpływ. Niestety, piętą Achillesową jest brak wczesnej diagnostyki, kiedy to szansa na całkowitą korekcję jest bardzo duża.

Niemniej jednak zawsze należy ustalać cele możliwe do zrealizowania oraz informować zarówno dziecko, jak i rodzica o aktualnych możliwościach korekcji. Dysponując zdjęciem RTG, z którego fizjoterapeuta jest w stanie odczytać wysokość sklinowaciałych trzonów, znając wiek pacjenta oraz orientacyjną możliwość wzrostu kręgosłupa, można wyliczyć, jakiej korekcji można się spodziewać. W leczeniu skolioz progresywnych o dużym kącie Cobba celem nadrzędnym terapii nie będzie całkowita eliminacja skrzywienia, ale spowolnienie jego progresji i zapobieganie dalszemu narastaniu, co w przyszłości uchroni pacjenta przed zastosowaniem leczenia operacyjnego. 

Nasuwa się więc pytanie, czy istnieją przypadki osób całkowicie wyleczonych metodą FED? Oczywiście, że tak. Tę liczną grupę stanowią pacjenci, u których skrzywienie zostało wykryte w bardzo wczesnym stadium, na etapie, gdy kręgosłup był jeszcze bardzo plastyczny i niedojrzały. Są to pacjenci, którzy wytrwałością w leczeniu niekiedy zaskakują fizjoterapeutów. Znaczne zmniejszenie kąta Cobba, ucieczka przed zabiegiem operacyjnym oraz zmniejszenie bólu i sztywności kręgosłupa skoliotycznego stanowią sukces terapii, niekiedy trudny do osiągnięcia przy zastosowaniu innych metod. Bardzo dobre efekty można także uzyskać w leczeniu dużych progresywnych skolioz, zmniejszając znacznie kąt Cobba, a co za tym idzie – poprawiając jakość życia pacjenta. 

Zdj. 1. Terapia pacjenta z wykorzystaniem FED

Mit 4. 
Metodą FED leczy się tylko dzieci, a nie dorosłych

Oczywiście ogromny odsetek pacjentów stanowią dzieci i młodzież w różnym przedziale wiekowym, co ma związek z ograniczoną możliwością korekcji kręgosłupa w późniejszym okresie. Niemniej jednak zastosowanie jej w przypadku osób dorosłych cieszy się dużym powodzeniem. Terapia metodą FED w przypadku osób dorosłych pozwala na stworzenie „nowej pamięci posturalnej”, rozluźnienie zbyt napiętych tkanek miękkich, zmniejszenie dolegliwości bólowych kręgosłupa jego uelastycznienie, zmniejszenie uczucia sztywności oraz funkcjonalną poprawę skoliozy. 

Fakt 2. 
Zabiegi w urządzeniu FED są całkowicie bezpieczne dla pacjenta 

Metoda FED jest zabiegiem bezpiecznym dla pacjenta. Nie oznacza to jednak, że można na tego typu terapię kierować każdego, bez zebrania dokładnego wywiadu oraz przeanalizowania jego aktualnego stanu zdrowia. Konieczna jest również konsultacja z lekarzem ortopedą w celu wyeliminowania jakichkolwiek chorób, które mogą być przeciwwskazaniem do podjęcia terapii. Wstępna kwalifikacja lekarska i badanie fizjoterapeutyczne zapewniają bezpieczeństwo zabiegu.

Najczęściej przerażenie budzi fakt, jakie obciążenie maksymalne można uzyskać podczas jednorazowego zabiegu. Wynosi ono ok. 90–100 kg, jednak siła rozchodząca się po stosunkowo dużej powierzchni zabiegowej okazuje się znacznie mniejsza względem określonej badaniami naukowymi odporności kości na nacisk, która wynosi 0,005 kg/mm². Stąd wynika, że ciało nawet wątłej osoby jest w stanie bez najmniejszego problemu wytrzymać tego typu obciążenie, a sam nacisk ramienia ruchomego dawkowany jest indywidualnie do odczuć pacjenta. 

Fakt 3 i mit 5. 
Zabiegi w urządzeniu FED są bezbolesne

To stwierdzenie jest oczywiście kwestią bardzo indywidualną, która w dużej mierze zależy od możliwości adaptacyjnych pacjenta. Założeniem głównym tej metody oraz pracy fizjoterapeuty jest niesienie pomocy, nie bólu. Odpowiednie podejście i zwrócenie uwagi na to, jakie informacje pacjent przekazuje terapeutom, sprawia, że zabiegi są bezbolesne i bezpieczne, aczkolwiek zdarzają się sytuacje, kiedy odczuwane są jako mało komfortowe.

Niewątpliwie jedną z nich jest omdlenie. Powodów tego stanu może być wiele. Począwszy od stresu pacjenta, poprzez aktualną złą kondycję fizyczną (brak snu, długotrwały okres bez jedzenia), skończywszy na podrażnieniu układu wegetatywnego, spowodowanego dociskiem kamizelki lub podwieszeniem pacjenta. 

Kolejnym przykładem jest pojawienie się bólu miejscowego, szczególnie w obrębie żeber i mostka, który przez pacjentów odczuwany jest jako nieprzyjemny ucisk klatki. Niekiedy to nieprzyjemne odczucie spowodowane jest złą lokalizacją ramienia stabilizującego, które – odpowiadając na siłę napierającą na ciało pacjenta podczas zabiegu – naciska na bardzo wrażliwe miejsce, jakim są dolne żebra. Innym powodem występowania dyskomfortu we wspomnianej okolicy jest reakcja organizmu na zmianę postawy, szczególnie sygnalizowana w początkowym etapie terapii. Próba przystosowania się kręgosłupa do nowych warunków może przyczynić się do zainicjowania reakcji ze strony nerwów międzyżebrowych. Trzeba liczyć się z tym, że tworzenie nowego wzorca postawy jest skomplikowanym procesem, który obejmuje zmiany w wielu układach jednocześnie, nie tylko mięśniowo-szkieletowym, ale przede wszystkim nerwowym. 

Od czego zależy efekt leczenia metodą FED

Diagnostyka oraz odpowiednia kwalifikacja do zabiegów

Prawidłowo zaplanowany proces leczenia opiera się na precyzyjnej diagnostyce – zarówno lekarskiej, jak i fizjoterapeutycznej. Przed rozpoczęciem terapii należy zebrać dokładny wywiad, zbadać pacjenta oraz przeanalizować jego aktualny stan zdrowia. Nada to kierunek leczenia pacjenta i pomoże w ocenie efektu terapii. Wyeliminuje to także ryzyko popełnienia ewentualnych błędów, które mogłyby wpłynąć na rezultat. 

Kluczowym elementem jest posiadanie aktualnego zdjęcia RTG, które dostarczy niezbędnych informacji na temat wielkości i rodzaju skrzywienia, stopnia dojrzałości kostnej pacjenta, obecności wad wrodzonych kręgosłupa, które mogą wpłynąć na dyskwalifikację pacjenta z ter...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy