Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowoczesne metody fizjoterapii

24 lipca 2018

NR 73 (Czerwiec 2016)

Wprowadzenie do metody FED

0 390

Określenie „skolioza” jest pojęciem ogólnym. Pochodzi z języka greckiego 
i oznacza krzywą charakteryzującą jedno lub więcej patologicznych skrzywień kręgosłupa powstałych głównie w okresie wzrostu człowieka. Etiologia skolioz idiopatycznych nie jest znana. Prawdopodobnych przyczyn wywołujących patologiczne skrzywienia kręgosłupa jest wiele. U dzieci w okresie wzrostu deformacje kręgosłupa mogą się pogłębiać i prowadzić do wielu ciężkich zaburzeń. 
Proces leczenia skolioz jest trudny i skomplikowany, o czym świadczy 
różnorodność metod podejmujących leczenie tego schorzenia. Metoda FED 
(ang. fixation, elongation, derotation) to nowatorska propozycja terapii skoliozy.

Twórcą metody FED jest profesor Santos Sastre Fernandez. Opracował ją w wyniku długoletnich prac naukowo-badawczych. Jest obecna w Polsce od 2010 r. w postaci pierwszego sprowadzonego i zaprezentowanego urządzenia FED, wcześniej poprzez kilka edycji kursów metody FED. Obecnie metoda jest obecna w ponad 20 ośrodkach rehabilitacyjnych, corocznej konferencji metody FED oraz warsztatach. W ostatnim czasie coraz więcej zainteresowania skupia się wokół systemu FED (trójwymiarowe ustabilizowanie kręgosłupa przy jednoczesnym jego wydłużeniu i derotacji). Autor metody wyróżnia trzy główne fazy stosowane podczas terapii: 

  • elongację, 
  • utrwalenie,
  • derotację. 

W procesie oddziaływania fizjoterapeutycznego etapy te występują kolejno po sobie, wpływając na organizm poprzez zsumowanie potencjału terapeutycznego. Meto-
da FED opierająca się na teorii wzrostu rozwoju, wzajemnego oddziaływania oraz właściwościach chrząstki nasadowej (brzeżnej/epifitycznej) i neurocentralnej występujących w trzonach kręgów, potwierdzonej wieloma pracami badawczymi i doświadczeniami, nie tyko wpływa na struktury powięziowo-mięśniowe, ale również modyfikuje strukturę chrząstki, dzięki czemu jest możliwe prawidłowe odtworzenie mechanizmu wzrostu kręgu. Ten sposób leczenia skolioz u dzieci odpowiednio wcześnie zastosowany koryguje kręgosłup dotknięty postępującym skrzywieniem i pozwala ograniczyć konieczność stosowania interwencji chirurgicznych1 2 3.

Sposób leczenia zaproponowany przez Sastre’a jest oparty na zastosowaniu kinezyterapii instrumentalnej, aplikowanej za pomocą specjalnie opracowanego urządzenia FED, które pozwala siłom korekcyjnym oddziaływać na poziomie skrzywienia, w połączeniu z procedurami kinezyterapeutycznymi, fizykoterapeutycznymi, dokładną diagnostyką, kwalifikacją i okresową oceną wyników usprawniania.

Integralnymi częściami terapii są: 

  • specjalistyczne badanie i diagnoza, 
  • kwalifikacja, klasyfikacja oraz określenie procedur terapeutycznych charakterystycznych dla każdego przypadku i typu skrzywienia (klasyfikacja wg Kinga-Moe), 
  • przygotowanie fizykalne – ciepło, elektrostymulacja, trakcja,
  • terapia za pomocą urządzenia FED za szczególnym uwzględnieniem aktywnej autokorekcji i propriocepcji,
  • kinezyterapia analityczna – specjalnie dobrane procedury i zestawy ćwiczeń terapeutycznych mające zastosowanie w przypadku określonego rodzaju skrzywienia sklasyfikowanego wg Kinga-Moe. Kinezyterapia analityczna stosowana jest jako komplementarna część terapii FED, 
  • metody uzupełniające – np. kinezyterapia (ang. proprioceptive neuromuscular facilitation – PNF), kinesiology taping, pływanie,
  • gorsetowanie – w niektórych przypadkach jako uzupełnienie terapii stosuje się zaopatrzenie gorsetem typu Cheneau,
  • okresowa kontrola i ocena wyników usprawniania.

Badanie pacjenta

Oryginalna karta badania pacjenta, który ma zostać poddany terapii wg metody FED, w ośrodku autorów została zmodyfikowana w stosunku do hiszpańskiego wzoru w taki sposób, że zachowała wszystkie zagadnienia pierwowzoru, zostały dodane natomiast punkty dotyczące dodatkowych badań i testów funkcjonalnych.

Cała karta podzielona jest na trzy podstawowe grupy parametrów oceny osoby badanej: dane pacjenta, wyniki badania podmiotowego (wywiadu), wyniki badania przedmiotowego wraz z testami funkcjonalnymi oraz oceną badań obrazowych.

Dane pacjenta – w ich skład wchodzi imię i nazwisko, data urodzenia, płeć, grupa krwi, adres miejsca zamieszkania oraz numer telefonu kontaktowego do pacjenta lub w przypadku nieletniego pacjenta – do prawnego opiekuna.

Badanie podmiotowe (wywiad). Cały wywiad składa się z logicznie wynikających z siebie grup pytań:

 

  • rozpoczyna się od ewentualnej genetycznej linii pochodzenia skrzywienia, dlatego w wywiadzie pyta się o występowanie skrzywień kręgosłupa/skolioz w rodzinie;
  • druga część to pytania odnoszące się do przebiegu ciąży – czy występowały w jej trakcie jakieś komplikacje, choroby, czy przyjmowane były jakieś leki. Wszystkie te informacje mogą dotyczyć przyczyny powstania skrzywienia;
  • zadaje się również pytania dotyczące samego porodu oraz okresu bezpośrednio po porodzie i ogólnego rozwoju dziecka;
  • kolejnym etapem są pytania o stan obecny – głównie dojrzałości płciowej, która bezpośrednio przekłada się na możliwość prognozowania ewentualnej progresji skrzywienia;
  • dalej zadaje się pytania dotyczące sprawności intelektualnej i fizycznej badanego pacjenta oraz ogólnie pojętych dolegliwości bólowych (mogą one kierunkować zainteresowanie fizjoterapeuty, np. na bóle  wzrostowe występujące w okresie szybkiego rozwoju fizycznego), pomiaru dokonuje się dzięki zastosowaniu subiektywnej skali bólu (ang. visual analogue scale – VAS).

Badania przedmiotowe (fizyczne) oraz badanie funkcjonalne rozpoczyna się od określenia wagi i wzrostu oraz badania ad oculos pacjenta z przodu, boku i tyłu. W tej części warto się również skupić na ewentualnie występujących zaburzeniach czucia, asymetriach (wysokości ustawienia łopatek, talerzy biodrowych i innych) oraz wysokości wału lędźwiowego i garbu piersiowego – świadczących pośrednio o wielkości rotacji (zdj. 1) w danych obszarze kręgosłupa. Badaniem objęte są również: odchylenia od pionu [pomiar z zastosowaniem pionu rzuconego z guzowatości potylicznej; warto pamiętać o dokładnej analizie (w cm) odchyleń od prawidłowego przebiegu pionu w obrębie kąta dolnego łopatki, szpary pośladkowej, kostki przyśrodkowej (zdj. 2)], różnice w pomiarach długości kończyn górnych/kończyn dolnych, stosowania ortez, protez, występowania wady zgryzu i ewentualnego stosowania aparatów ortodontycznych, problemów w obrębie stawów skroniowo-żuchwowych, wady wzroku, wady słuchu.

Na tym etapie wykonywane są testy funkcjonalne:

  • test Piedallu, test Derbolowskiego (zdj. 3–4),
  • normy długości dla poszczególnych mięśni: m. gruszkowaty, m. naprężacz powięzi szerokiej, m. biodrowo-lędźwiowy, m. prosty uda, mm. kulszowo-goleniowe, m. trójgłowy łydki, m. dwugłowy uda, mm. przywodziciele stawu biodrowego, mm. czworoboczne lędźwi, m. piersiowy, m. mostkowo-sutkowo-obojczykowy,
  • test Adamsa,
  • objaw Schobera badający giętkość w odcinku lędźwiowym (odznacza się odległość 10 cm na skórze pacjenta, rozpoczynając od wyrostka kolczystego kręgu L5 w górę, a następnie po wykonaniu skłonu w przód sprawdza się, o ile zmieniła się wartość długości badanego odcinka) oraz piersiowym (różnica odległości pomiędzy wyrostkiem kolczystym kręgu Th-1 i Th-12 w staniu i skłonie) kręgosłupa, 
  • obwód klatki piersiowej mierzonej pod pachami.

Kolejny etap badania pacjenta ze skoliozą to analiza zdjęcia rentgenograficznego (RTG). Zdjęcie potrzebne do oceny pacjenta ze skoliozą musi być dobrze technicznie wykonanym zdjęciem skalometrycznym umożliwiającym ocenę całego kręgosłupa, powinno obejmować pacjenta od ok. 1/3 bliższej kości udowych z uwidocznieniem krętarzy, główek kości udowych, panewek stawów biodrowych, kości krzyżowej, umożliwiającym ocenę statyki miednicy oraz ustawienia obojczyków i stawów ramienno-łopatkowych. Powinno zostać wykonane w dwóch pozycjach A-P i bocznie (zdj. 5 i 6).

Ocenie podlegają następujące wartości:

  • kąt Cobba – najczęściej używana metoda oceny wielkości kąta skrzywienia. Polega na wyznaczeniu kręgów ograniczających skrzywienie z góry i z dołu. Następnie rysuje się linie styczne kolejno do górnej powierzchni trzonu kręgowego u góry skrzywienia i dolnej krawędzi tronu w dole skrzywienia. Ostatnim elementem pozostaje wyznaczenie kąta pomiędzy dwoma przeprowadzonymi liniami (zdj. 7);
  • wartość kąta rotacji wg Raimondiego (z zastosowaniem specjalnej linijki Raimondiego) – pierwszym elementem pomiaru jest wyznaczenie kręgu najbardziej zrotowanego. W normalnie zbudowanym kręgosłupie nasady łuków kręgów położone są symetrycznie w równej odległości od bocznych krawędzi trzonu kręgowego. Niestety, w przypadku skoliozy stopień przesunięcia nasady łuku (a raczej jego cienia widocznego na zdjęciu RTG) pozwala wyznaczyć wartość stopnia rotacji kręgu. Mierzy się szerokość trzonu kręgowego w połowie jego wysokości, a następnie odległość nasady łuku kręgowego od bocznej krawędzi. Odczytanie wielkości kąta rotacji następuje poprzez wprowadzenie tych danych na linijce Raimondiego (zdj. 8A i 8B),
  • wartość testu Rissera, który jest niezbędny do oceny wartości prognostycznej leczenia skoliozy – ocenie podlega stopień skostnienia grzebienia talerza biodrowego. Podawane wartości: 0 – brak rozpoczętego procesu kostnienia, 1 – 25%, 2 – 50%, 3 – 75%, 4 – skostnienie kompletne, 5 – zakończenie etapu kostnienia, które następuje wtedy, gdy dochodzi do zespolenia grzebienia biodrowego z kością biodrową. 

Należy pamiętać, że w najnowszych zaleceniach dotyczących oceny skoliozy coraz istotniejszą rolę odgrywa wartość kąta rotacji Raimondiego. Poprzestawanie tylko na wykreśleniu i podaniu wartości kąta Cobba bez podania wielkości parametru dotyczącego rotacji jest oceną mocno zawężoną.

  • Pomiar wysokości trzonów kręgów po obu jego stronach, szczególnie w przypadku kręgów klinowatych. Pomiar ten, wraz z informacją o stopniu zaawansowania wieku kostnego pacjenta oraz informacją, że trzon kręgu rośnie ok. 0,8 mm na rok, jest niezwykle istotny ze względu na możliwość prognozowania przebiegu choroby.
  • Klasyfikacja skrzywienia wg Kinga-Moe (ryc. 1):

I pierwotne skrzywienie lędźwiowe,
II pierwotne skrzywienie piersiowe,
III skrzywienie piersiowe krótkie,
IV skrzywienie piersiowo-lędźwiowe długie,
V skrzywienie piersiowe podwójne z przedłużeniem na odcinek szyjny.

5. Badania dodatkowe/uzupełniające:

  • DIERS – metoda optycznego pomiaru powierzchni pleców wykorzystująca stereografię rastrową. Dzięki światłu optycznemu możliwe jest badanie zupełnie bezpieczne, bez obarczenia pacjenta skutkami ubocznymi. Badanie to można wykonać w każdym momencie terapii, dzięki temu można kontrolpwać postępy terapii;
  • spirometria – badanie czynnościowe płuc, dzięki któremu można ocenić parametry istotne w trakcie oddychania. Jest ono niezwykle ważne u pacjentów z dużą deformacją w obrębie odcinka piersiowego kręgosłupa i klatki piersiowej oraz tych zaopatrzonych w gorset Cheneau;
  • badanie podologiczne stóp –...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy