Dołącz do czytelników
Brak wyników

Torbiel galaretowata – postępowanie fizjoterapeutyczne

Artykuły z czasopisma | 28 listopada 2017 | NR 59
367

Torbiel galaretowata (ganglion) to zbudowana z tkanki łącznej, nienowotworowa przestrzeń jamista wypełniona płynem lub galaretowatą substancją, posiadająca otoczkę ze zbitej tkanki łącznej. Gangliony lokalizują się najczęściej w okolicy torebek stawowych lub pochewek ścięgnistych, lecz pomimo położenia w bezpośrednim sąsiedztwie tych struktur nie są one połączone ani ze stawem, ani z pochewką ścięgna. Zazwyczaj umiejscawiają się w okolicy nadgarstka, rzadziej lokalizuje się je w obrębie stopy czy stawu kolanowego.

W okolicy nadgarstka torbiel galaretowata powstaje zwykle po jego stronie grzbietowej lub powierzchniowej (zdj. 1, 2). Po stronie grzbietowej nadgarstka gangliony najczęściej pojawiają się w okolicy powierzchni księżycowato-łódeczkowatej, tam mogą opróżniać się do pochewek ścięgna wspólnego prostowników i pojawiać w miejscach odległych od miejsca pierwotnego powstania, takich jak: stawy nadgarstkowo-śródręczne, dystalne stawy międzypaliczkowe, okolica ścięgnista stawów śródręczno-paliczkowych lub kanał Guyona. Torbiele galaretowate po stronie dłoniowej wychodzą najczęściej z pochewki ścięgna zginacza nadgarstka lub z powierzchni stawowych pomiędzy kością łódeczkowatą a trójgraniastą lub kością łódeczkowatą a księżycowatą. W okolicy stóp gangliony występują najczęściej w obrębie stawów palców lub na powierzchni grzbietowej stopy.

Przyczyny powstawania

Przyczyną powstawania ganglionu mogą być najprawdopodobniej zmiany degeneracyjne tkanki łącznej. Powstawaniu torbieli sprzyjają także urazy i przeciążenia oraz stany zapalne ścięgien mięśni lub torebek stawowych zwłaszcza u osób, u których podczas wykonywania pracy lub uprawiania sportu dochodzi do znacznego obciążenia stawów – głównie stawów nadgarstka. Na skutek powtarzalnych mikrourazów, przeciążeń, zmian zwyrodnieniowych lub urazów bezpośrednich pochewek, w obrębie których w normalnych warunkach znajduje się niewielka ilość płynnej substancji zabezpieczającej swobodę przesuwu ścięgna podczas ruchu, pochewki te w wymienionych stanach mogą produkować nadmierną ilość płynu. Skutkuje to pogrubieniem i uwypukleniem ściany danej pochewki w postaci galaretowatego tworu wyczuwalnego pod powierzchnią skóry. Początkowo torbiel galaretowata nie przybiera dużych rozmiarów, można ją wielkością porównać do ziarna grochu, jednakże z upływem czasu może osiągnąć średnicę nawet kilku centymetrów, przy czym nigdy nie dochodzi do przebicia skóry. Zmiany w postaci ganglionu znacznie częściej odnotowuje się u kobiet pomiędzy 20.–40. rokiem życia niż w innych grupach pacjentów.

Objawem istnienia torbieli galaretowatej jest przede wszystkim uwypuklenie podskórne, które pod wpływem ucisku daje wrażenie przesunięcia. Często zmiany te mogą powodować bolesność oraz nieprzyjemne odczucie dla pacjenta nie tylko podczas palpacji, ale także podczas wykonywania codziennych czynności. Pod wpływem wysiłku torbiel może pojawiać się lub powiększać, a zmniejsza się lub zanika w spoczynku (zdj. 3, 4).

Wzmożona wrażliwość na dotyk może być spowodowana utrzymywaniem się odczynu zapalnego w obrębie zmiany. Torbiele galaretowate mają charakter nierakowy, nie powinno się jednak lekceważyć pojawienia się torbieli pod skórą, gdyż możliwe jest jej zezłośliwienie, często w wyniku braku leczenia. Dodatkowo w obrębie stawów gangliony powodować mogą zaburzenia czucia skóry w okolicy zmiany oraz objawy neurologiczne w mięśniach wskutek ucisku na struktury nerwowe, jednakże sytuacje te nie zdarzają się zbyt często.

Diagnostyka

Rozpoznania dokonuje się na podstawie obrazu klinicznego, badania palpacyjnego, oceny wzrokowej oraz diagnostyki obrazowej, do której zaliczyć można badanie ultrasonograficzne (USG) oraz o wiele dokładniejsze badanie rezonansem magnetycznym (RM) w celu zróżnicowania zmiany z innymi jednostkami chorobowymi (martwice kości, nowotworowe zmiany złośliwe, stany zapalne stawów). W przypadku dłoniowych torbieli galaretowatych należy w rozpoznaniu różnicowym uwzględnić możliwość zmian naczyniowych, a dodatkowo wykonać próbę Allena, która dostarczy informacji na temat stanu unaczynienia ręki.

Po przeprowadzonym badaniu, diagnostyce i rozpoznaniu, istotną rolę będzie odgrywało również dokonanie dłuższej obserwacji w celu upewnienia się co do charakteru zmiany, szczególnie wtedy, gdy nie daje ona dolegliwości bólowych oraz nie powoduje ograniczenia codziennej aktywności pacjenta. Leczenie zachowawcze opiera się głównie na odciążeniu kończyny, czasowym ograniczeniu ruchów prowokujących powstawanie ganglionu i ograniczeniu wykonywania czynności wymagających znacznego użycia siły. Stałe przeciążanie może spowodować zwiększenie rozmiaru torbieli. Najczęściej odciążenie kończyny uzyskuje się poprzez zastosowanie specjalnej szyny lub stabilizatora. W miarę ustępowania dolegliwości bólowych na tym etapie można stopniowo wprowadzać elementy kinezyterapii mające na celu zwiększenie zakresów ruchomości i poprawę stabilizacji stawu. Dodatkowo można włączyć fizykoterapię w formie magnetoterapii, laseroterapii, terapii ultradźwiękowej (zdj. 5), fonoforezy, jonoforezy w celu zmniejszenia bólu oraz kinesiotaping (zdj. 6–8) dla odciążenia stawu i przyspieszenia regeneracji.

Leczenie

Jeżeli mimo stabilizacji biernej (ortezy, stabilizatory) i stosowania fizjoterapii dolegliwości bólowe i dyskomfort związane z aktywnością nie ustępują, istnieje wskazanie do wykonania aspiracji, czyli nakłuciu torbieli i odessaniu płynu oraz podaniu kortykosteroidów, co daje możliwość osuszenia, „zarośnięcia” ganglionu i powstanie wewnętrznej blizny. Zabieg ten powinien być wykonywany w warunkach sterylnych, zawsze pod kontrolą USG w celu zapewnienia precyzji. Obszar wokół torbi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Agnieszka Książek-Czekaj

    Absolwentka UJK w Kiecach i AWF w Warszawie. studiowała fizjoterapię, w 2015 uzyskała tytuł specjalisty. Ukończyła liczne szkolenia z zakresu fizjoterapii, uczestniczka licznych konferencji i autorka licznych publikacji. Od 2006 roku pracuje z pacjentami dorosłymi oraz dziećmi. W zakresie jej zainteresowań znajduje się ortopedia, wady postawy oraz dysfunkcje stawów skroniowo-żuchwowych.   

    Joanna Kucmin

    Mgr fizjoterapii, Absolwentka Wydziału Rehabilitacji AWF w Warszawie. Pracownik Centrum Rehabilitacji Markmed w Ostrowcu Świętokrzyskim. Specjalizuje się w rehabilitacji ortopedycznej oraz terapii wad postawy. Swoje umiejętności i wiedzę systematycznie uaktualnia, uczestnicząc w szkoleniach i kongresach z zakresu fizjoterapii.

    Magdalena Mastalerz

    Absolwentka kierunku fizjoterapia Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Od 2014 r. pracownik Centrum Rehabilitacji MARKMED w Ostrowcu Świętokrzystkim. W swojej pracy zajmuje się różnymi zagadnieniami związanymi z fizjoterapią, głównie jednak wadami postawy, wykorzystując elementy metody FED, PNF oraz koncepcję FITS.

    Marek Wiecheć

    Dr n. med, absolwent kierunku rehabilitacja ruchowa Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie, certyfikowany terapeuta PNF, FED, Kinesiology Taping, absolwent wielu kursów w zakresie fizjoterapii. Kierownik Katedry Fizjoterapii WSBiP w Ostrowcu Świętokszyskim., pracownik naukowo-dydaktyczny WSBiP w Ostrowcu Świętokszyskim. Współautor trzech wydań Przewodnika metodycznego po wybranych zabiegach fizykalnych, współautor trzech rozdziałów w Wielkiej Fizjoterapii, autor i współautor rozdziałów w pięciu innych wydawnictwach książkowych, autor i współautor podad 60 artykułów, wystąpień i prac naukowych. Organizator kursów i wykładowca na kurach poświęconych fizykoterapii. Propagator zastosowania fizykoterapii w medycynie weterynaryjnej. Prowadzi własną praktykę fizjoterapeutyczną.