Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu , Otwarty dostęp

26 lipca 2021

NR 128 (Lipiec 2021)

Entezopatia więzadła rzepki, czyli tzw. kolano skoczka

214

Entezopatia więzadła rzepki jest kontuzją, która powstaje wskutek rozwoju stanu zapalnego spowodowanego długotrwałym przeciążeniem stawu kolanowego. Powoduje ból przedniej części kolana, tym samym utrudniając nawet chodzenie. Ważne jest więc, aby jak najszybciej rozpoznać kontuzję oraz rozpocząć proces leczenia. Brak postępowania rehabilitacyjnego może doprowadzić do stanu przewlekłego albo nawet do zerwania więzadła.

Staw kolanowy jest najbardziej złożonym i największym stawem w ciele człowieka, jak również jest jednym ze stawów, które są najbardziej narażone na uszkodzenia. 
Na staw kolanowy składają się takie elementy jak: 

POLECAMY

  • dalszy odcinek kości udowej, utworzony przez dwa zaokrąglone kłykcie (przyśrodkowy oraz boczny), które są ustawione w stosunku do siebie rozbieżnie. W przedniej części pomiędzy kłykciami znajduje się powierzchnia 
  • rzepkowa;
  • koniec bliższy kości piszczelowej, utworzony przez dwie powierzchnie kłykcia przyśrodkowego oraz bocznego. Powierzchnie przedzielone są wyniosłością międzykłykciową z dwoma guzkami (przyśrodkowym i bocznym) oraz są miejscem przyczepu więzadeł krzyżowych oraz łąkotek. Na przedniej powierzchni stawu kolanowego znajduje się rzepka.

Rzepka to spłaszczona kość znajdująca się na przedniej powierzchni stawu kolanowego. Powierzchnie stawowe są pokryte warstwą chrząstki szklistej będącej wyspecjalizowaną tkanką łączną. Chrząstka stawowa nie zawiera naczyń krwionośnych oraz limfatycznych, dlatego jej odżywianie pochodzi głównie z płynu maziowego.
Funkcje chrząstki stawowej to: 

  • rozkładanie obciążenia na większe powierzchnie i tym samym doprowadzanie do mniejszych napięć powierzchniowych,
  • rozpraszanie energii związanej z obciążeniem,
  • wykonywanie płynnego oraz pozbawionego tarcia ruchu w stawie.

Kilkumilimetrowej grubości chrząstka pokrywająca powierzchnie stawowe pełni bardzo istotną funkcję biomechaniczną w stawie kolanowym. Stanowi ona bowiem naturalny amortyzator w przenoszeniu obciążeń wzdłuż stawu, jednocześnie umożliwiając sprawne wykonywanie ruchów. Chrząstka stawowa stanowi jeden z podstawowych elementów anatomiczno-czynnościowych oraz na równi z łąkotkami i więzadłami współtworzy doskonały mechanizm stawu.
Łąkotki dostosowują się do zmiennych warunków powstających w stawie. Dzięki łąkotkom powierzchnie stawowe lepiej się do siebie dopasowują. Łąkotki leżą między powierzchniami stawowymi główki i panewki. 
Wyróżnia się dwie łąkotki: przyśrodkową oraz boczną. Łąkotki podczas ruchu zmieniają swój kształt, dopasowując się do powierzchni kości. Podczas prostowania się stawu kolanowego łąkotki wysuwają się ku przodowi, natomiast podczas zgięcia – do tyłu. Przy ruchach obrotowych jedna z łąkotek wysuwa się do przodu, druga natomiast do tyłu. W prawidłowo funkcjonującym stawie łąkotki nie są wyczuwalne. 
Łąkotki pełnią kilka funkcji:

  • pogłębiają powierzchnie stawowe piszczeli,
  • przenoszą obciążenia,
  • osłaniają chrzęstne powierzchnie stawu,
  • ograniczają maksymalne zgięcie oraz maksymalny wyprost stawu,
  • rozprzestrzeniają maź stawową.

Właściwa stabilność stawu kolanowego zależy głównie od prawidłowej pracy więzadeł. 
Do więzadeł pełniących najistotniejszą funkcję w stawie kolanowym należą: 

  • więzadło poboczne piszczelowe – ma długość ok. 10 cm. Stanowi płaskie pasmo włókniste, które biegnie od przyśrodkowego nadkłykcia do przyśrodkowej powierzchni piszczeli. Główną funkcją tego więzadła jest ograniczenie nadmiernej koślawości i rotacji zewnętrznej piszczeli;
  • więzadło poboczne strzałkowe – biegnie od nadkłykcia udowego, przyczepiając się do powierzchni bocznej głowy kości strzałkowej. Główną rolą tego więzadła jest ograniczanie szpotawości stawu kolanowego;
  • więzadło krzyżowe przednie – ma długość ok. 31–38 mm. Jego szerokość szacuje się w granicach 10–12 mm. Utworzone jest z dwóch pęczków: przednio-przyśrodkowego oraz tylno-bocznego. Biegnie od powierzchni wewnętrznej kłykcia bocznego kości udowej do pola międzykłykciowego przedniego kości piszczelowej; 
  • więzadło krzyżowe tylne – swój początek ma na wewnętrznej powierzchni kłykcia przyśrodkowego kości udowej, dalej biegnie skośnie do dołu, przyczepiając się do pola międzykłykciowego tylnego znajdującego się na kości piszczelowej. Więzadło zabezpiecza przed tylnym przesunięciem się piszczeli oraz gwarantuje ograniczenie maksymalnego wyprostu i zgięcia;
  • więzadło właściwe rzepki – jest środkową częścią wspólnego ścięgna mięśnia czworogłowego uda.

Więzadła powodują, iż torebka stawowa jest zabezpieczona oraz odpowiednio wzmocniona. Torebka stawowa składa się z dwóch warstw: wewnętrznej oraz zewnętrznej (błony maziowej). W wyniku unieruchomienia stawu dochodzi do upośledzenia ukrwienia, natomiast podczas zbyt dużego wysiłku ruchowego dochodzi do powiększenia się sieci kapilar. Funkcją błony maziowej jest wydzielanie oraz resorpcja płynu stawowego, odżywianie chrząstki oraz ułatwienie poślizgu podczas ruchów w stawie. 
W okolicy stawu kolanowego wyróżnia się osiem kaletek: kaletkę nadrzepkową, zachyłek podkolanowy, kaletkę gęsią, kaletkę przyśrodkową mięśnia brzuchatego łydki, kaletkę mięśnia półbłoniastego, kaletkę podskórną przedrzepkową, kaletkę podskórną podrzepkową i kaletkę podrzepkową głęboką. Kaletki znajdują się głównie między kośćmi, mięśniami i ścięgnami. Wpływają na zmniejszenie tarcia oraz ucisku.
Unaczynienie stawu kolanowego jest zależne od tętnic kolanowych odchodzących od tętnicy podkolanowej.
Unerwienie stawu kolanowego pochodzi od nerwów: udowego, piszczelowego, strzałkowego wspólnego i zasłonowego.

Biomechanika stawu kolanowego

Czynnościowe możliwości stawu kolanowego są zależne od wielu czynników związanych z uwarunkowaniami anatomicznej budowy stawu kolanowego. Struktury wewnątrzstawowe podlegają szeregowi procesów mających na celu osiągnięcie właściwej stabilizacji oraz umożliwienie przystosowania do różnych typów postawy oraz lokomocji. Na prawidłowe funkcjonowanie stawu kolanowego wpływają:

  • oś mechaniczna stawu,
  • kształt powierzchni stawowych (geometria oraz ukształtowanie powierzchni stawowych wraz z uzupełniającymi je łąkotkami), 
  • działania stabilizatorów biernych oraz czynnych.

Do stabilizatorów biernych zalicza się: więzadła, struktury torebkowe łączące udo, piszczel i rzepkę.
Do stabilizatorów czynnych zalicza się mięśnie, które działają pod wpływem układu nerwowego na zasadzie koordynacji nerwowo-mięśniowej, która jest podstawą stabilności kolana. Czynnym stabilizatorem stawu kolanowego jest mięsień czworogłowy (wspomagający działanie więzadeł), mięśnie: krawiecki, półścięgnisty, półbłoniasty, smukły (wzmacniają działanie układu torebkowo-więzadłowego po stronie przyśrodkowej), mięsień brzuchaty łydki (wzmacnia funkcję więzadła krzyżowego tylnego oraz tylnych rogów obu łąkotek), mięsień dwugłowy uda, mięsień naprężacz powięzi szerokiej (wspomagają działanie więzadła pobocznego strzałkowego oraz tylno-bocznej części łąkotki bocznej).
Biomechanika stawu, a także jego stabilność są związane z równoczesną czynnością wyżej wymienionych elementów. W stawie kolanowym występują dwa rodzaje ruchów: zginanie oraz prostowanie, a także ruch obrotowy podudzia. Ruch zginania oraz prostowania występuje dokoła osi poprzecznej, która przechodzi przez kłykcie kości udowej. Ruch, który zachodzi między kością udową a kością piszczelową, jest kombinacją toczenia oraz ślizgania. Na ten ruch nakłada się ruch rotacyjny. W ruchu zginania do ok. 20° kłykcie kości udowej toczą się po piszczeli, dalsze toczenie uniemożliwiają więzadła krzyżowe. Dlatego ruch toczenia zamienia się w ruch ślizgania. Podczas zginania więzadła poboczne rozluźniają się, stabilność stawu kolanowego w płaszczyźnie czołowej się zmniejsza, a ruchy rotacyjne w stawie stają się możliwe. Podczas końcowej fazy wyprostu dochodzi do ruchu rotacji zewnętrznej piszczeli oraz zablokowania stawu w wyproście. Zakres ruchu zgięcia stawu kolanowego wynosi ok. 130°, ruch bierny może wynosić 170°. Ruchy obrotowe zachodzące w stawie kolanowym są możliwe w każdym położeniu stawu oprócz krańcowego wyprostu oraz zgięcia. Przy zgięciu kolana do 120° zakres ruchu obrotowego stanowi ok. 60°.
Przy wyprostowanym stawie kolanowym ruch obrotowy ograniczają więzadła poboczne, które są napięte. Więzadła krzyżowe hamują ruchy nawracania, a ruchy odwracania hamują więzadła poboczne, zwłaszcza więzadło poboczne piszczelowe.

Entezopatia – co to takiego?

Entezopatia jest zmianą przeciążeniowo-zwyrodnieniową przyczepu ścięgnistego (miejsca przyczepu ścięgien, więzadeł bądź torebek stawowych do kości). W wyniku nadmiernego obciążenia dochodzi do mikrourazów. Nadmierne oraz długotrwałe obciążenie ścięgien i więzadeł powoduje powstawanie w nich zwapnień, czyli entezofitów. Istotą entezopatii jest rozwijający się wówczas stan zapalny, który powoduje ból oraz dyskomfort, jak również osłabia strukturę chrząstki.

Co to jest entezopatia więzadła rzepki?
Entezopatia więzadła rzepki, czyli tzw. kolano skoczka, są to zmiany zwyrodnieniowe powstające w obrębie więzadła rzepki. 
„Kolano skoczka” jest kontuzją, która powstaje wskutek rozwoju stanu zapalnego spowodowanego długotrwałym przeciążeniem stawu kolanowego. Powstające zmiany zwyrodnieniowe więzadła rzepki doprowadzają z czasem do jego osłabienia, a ostatecznie mogą doprowadzić do jego zerwania.
Objawy:

  • ból przedniej części stawu kolanowego,
  • obrzęk stawu kolanowego,
  • poszerzenie zarysu więzadła i rzepki,
  • uczucie pełności i ciężkości kolana,
  • uczucie braku stabilności stawu kolanowego,
  • sztywność w stawie kolanowym,
  • osłabienie i stopniowy zanik mięśni uda.
     
Kolano skoczka – stopnie uszkodzenia
  • I – ból, który pojawia się po aktywności fizycznej i utrzymuje się do 24 godzin,
  • II – ból, który pojawia się przed aktywnością fizyczną i po niej,
  • III – ból pojawiający się w trakcie aktywności fizycznej, wpływający na jej ograniczenie,
  • IV – ból ciągły, dochodzi do naderwania bądź zerwania więzadła rzepki.

 

Przyczyny

Entezopatia rzepki powstaje najczęściej w wyniku nakładania się na siebie mikrourazów, które w konsekwencji wpływają na zaburzenie wewnętrznej struktury więzadła rzepki oraz obniżają jego wytrzymałość, co dalej prowadzi do procesu degeneracyjnego więzadła.
Do czynników ryzyka zalicza się:

  • nieprawidłowy dobór obciążeń,
  • nierównowagę siły mięśni kończyny dolnej,
  • zaburzenia biomechaniki kończyny dolnej,
  • słabą stabilizację stawu,
  • nadmierną masę ciała,
  • nieprawidłowe anatomiczne ustawienie rzepki,
  • anatomiczne zaburzenia funkcji stopy.

Diagnostyka

Przed podjęciem leczenia istotne jest przeprowadzenie diagnostyki. Na diagnostykę składają się:

  • wywiad – szczegółowe pytania, które pozwolą określić początek oraz charakter dolegliwości, czynniki, które prowokują dolegliwości bólowe;
  • badanie palpacyjne więzadła oraz jego przyczepów – badanie pozwala określić zmiany w strukturze, a także wrażliwość na ucisk;
  • testy funkcjonalne – wykonywane w celu oceny pracy narządu ruchu;
  • badania obrazowe: 
  • badanie RTG (zobrazowanie zmian kostnych oraz zwapnień więzadła),
  • badanie USG (zobrazowanie zmian degeneracyjnych w więzadle),
  • rezonans magnetyczny.

Rehabilitacja 

Entezopatia więzadła rzepki powoduje ból przedniej części kolana, tym samym utrudniając nawet chodzenie. Ważne jest więc, aby jak najszybciej rozpoznać kontuzję oraz rozpocząć proces leczenia. Brak postępowania rehabilitacyjnego może doprowadzić do stanu przewlekłego albo nawet do zerwania więzadła.

Leczenie zachowawcze

Po zdiagnozowaniu entezopatii rzepki dobór rehabilitacji zależy od stadium zmian. W przypadku zmian I i II stopnia w pierwszej kolejności zaleca się leczenie zachowawcze, które opiera się na protokole PRICE, czyli...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy