Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu , Otwarty dostęp

25 marca 2020

NR 114 (Marzec 2020)

Krioterapia jako element rehabilitacji i fizjoterapii po zabiegach ortopedycznych

232

Aplikacja zimna jest stosunkowo prostą i niedrogą terapią, która od dziesięcioleci jest akceptowana jako skuteczna niefarmakologiczna interwencja w celu leczenia bólu. Zwiększa próg odczuwania bólu, zmniejsza stan zapalny i skurcz tkanek. Zimno jest powszechnie stosowane w leczeniu ostrych urazów tkanek miękkich. Wykazano jego skuteczność w redukcji bólu w okresie pooperacyjnym po zabiegach ortopedycznych.

Krioterapia to zabiegi z wykorzystaniem niskich temperatur, czyli leczenie zimnem. Metoda ta była wykorzystywana już w XVII w. przez Greków i została przystosowana do użytku dermatologicznego w 1850 r. – wykorzystano jej efekty znieczulające i zwężające naczynia [3].
Od tego czasu krioterapia była rozwijana w kierunku innych zastosowań, m.in. w neurochirurgii, ginekologii i ostatecznie ortopedii, a docelowo – w rehabilitacji z fizjoterapią.
Jako pierwszy kriochirurgię w kościach z przerzutami zastosował Marcove, który opisał otwarty system direct pour – metodę wykorzystującą ciekły azot w celu kilkakrotnego agresywnego wypełnienia jamy nowotworowej [1, 4].

POLECAMY

Zastosowanie zimna w leczeniu

Dokonano przeglądu literatury dotyczącej efektów fizjologicznych zastosowania zimna, jego skuteczności i różnych sposobów jego stosowania oraz wskazań w ortopedii, ze szczególnym zwróceniem uwagi na potencjalne powikłania związane z zastosowaniem tej „zimnej procedury”. Baza dowodów na wspieranie włączenia do powszechnej praktyki powierzchownego ochładzania jest jednak ograniczona i istnieje potrzeba lepszej standaryzacji jakości takich procedur w przyszłości, po przeprowadzeniu kontrolowanych badań klinicznych z randomizacją [6].

Krioterapia w TKA
Operacja wszczepienia całkowitej endoprotezy stawu kolanowego (total knee arthroplasty – TKA) jest dobrze ugruntowaną procedurą ortopedyczną dla końcowego stanu zmian artropatycznych kolana, która sama w sobie wykazuje poprawę stanu klinicznego i złagodzenie bólu. Większość pacjentów zgłasza poprawę w zakresie bólu, funkcji i jakości życia zależną od stanu zdrowia (quality of life – QOL) w ciągu od trzech do sześciu miesięcy po zabiegu. Pomimo tych usprawnień pacjenci leczeni za pomocą TKA często doświadczają obrzęku, a ból zazwyczaj nasila się w ciągu 24–48 godzin po operacji. Ponadto często zgłaszają zakłócenia w jakości snu, co jest związane z obrzękiem pooperacyjnym i znaczną utratą krwi.
Ból pooperacyjny i obrzęk można wytłumaczyć podwyższonym ogólnie i lokalnie poziomem mediatorów stanu zapalnego. Tak więc zastosowanie odpowiedniej skutecznej terapii miejscowej lub ogólnej, a przez to zmniejszenie reakcji zapalnej może poprawić okołooperacyjne leczenie dolegliwości po TKA. 
Podczas resekcji TKA konieczne jest nawadnianie – usuwanie resztek kości i tkanek miękkich stanowiących miejsce kumulacji: potencjalnej kolonii bakteryjnej, krwi i ciepła. Korzyści kliniczne wynikające z zastosowania dodatków w roztworach irygacyjnych, takich jak antybiotyk, detergent, płyn hipertoniczny czy sól fizjologiczna, zostały wnikliwie opisane w literaturze. Ciągła irygacja niektórymi dodatkami zmniejszyła znacznie wzrost bakterii w zakażeniu okołoprotezowym stawu. Dlatego irygacja rany podczas ortopedycznych zabiegów chirurgicznych takich jak TKA może poprawić wyniki chirurgiczne i zmniejszyć komplikacje okołooperacyjne przy niskim koszcie.

Krioterapia pooperacyjna
Wcześniejsze badania dotyczące krioterapii pooperacyjnej wykazały, że zmniejszenie ilości zapalnych cytokin, które zmieniają metabolizm tkankowy, zmniejsza działanie enzymatyczne, hamuje rozciąganie oraz zmniejsza odruch skurczu mięśni.
Ponadto stymulacja zimnem może zmniejszyć krwawienie spowodowane przez sączenie kapilarne z jamy szpikowej i powierzchni pola kostnego. Bezpośrednie korzyści po krioterapii pooperacyjnej są jednak niejasne z powodu braku standaryzacji: wykorzystanych instrumentów, częstotliwości, czasu trwania zabiegu i jego temperatury. Jak dotąd przeprowadzono niewiele badań oceniających śródoperacyjną krioterapię w TKA [7].
Krioterapia nie znalazła jeszcze ogólnego zastosowania w chirurgii kręgosłupa. Opublikowano tylko kilka raportów dotyczących wykorzystania krioterapii jako opatrunku chłodzącego po operacjach na rdzeniu kręgowym. W wyniku jej zastosowania zmniejszył się ból pooperacyjny i skróciła długość hospitalizacji [6]. Jednakże skuteczność kliniczna w tym zakresie nie jest jeszcze ugruntowana.
Również kwestia, czy chłodzenie powierzchni ciała wpływa lub nie na obniżenie temperatury głębokich tkanek tułowia, czyli wykazuje efekt ograniczenia wydzielania mediatorów zapalenia, nadal jest niejasna.

Rodzaje zabiegów krioterapeutycznych

Jak przytoczono powyżej, termin krioterapia obejmuje szeroki zakres praktyk w celach rehabilitacyjno-fizjoterapeutycznych. Przyjęło się jednak dzielić zabiegi na ogólne lub miejscowe.
Można w związku z tym wyróżnić krioterapię:

  • miejscową – z wykorzystaniem schłodzonych gazów z odpowiedniego aplikatora, stosowaną, gdy dolegliwości dotyczą określonej, niezbyt dużej powierzchni ciała; miejsce chorobowo zmienione traktuje się temperaturą nawet do –140°C),
  • ogólną – polegającą na krótkotrwałym bodźcu aplikacji zimna na obszar całego organizmu w postaci działania bardzo niskiej temperatury (od –100°C do –160°C) w kriokomorze na czas kilku (średnio trzech) minut. Zakres działania na obszar ciała zależy od sposobu przeprowadzania i liczby zabiegów, które mogą być powtarzane w kilku cyklach.

Wskazania do stosowania terapii miejscowej obejmują kilka sytuacji klinicznych, m.in.:

  • urazy: barku, kolana, łokcia, pojedynczych stawów kregosłupa,
  • rwę kulszową, stany bólowe,
  • obrzęki po urazach.

Zabiegi uogólnione znajdują zastosowanie w przypadku:

  • przewlekłego bólu...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy