Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki gabinetu

15 kwietnia 2019

NR 104 (Kwiecień 2019)

Wczesne wykrywanie skoliozy idiopatycznej

0 87

Skolioza idiopatyczna (SI) to strukturalna deformacja kręgosłupa o nieustalonej etiologii. W przypadku późnego wykrycia, a co za tym idzie – późnego włączenia leczenia może powodować szereg konsekwencji, takich jak pogorszenie estetyki ciała, zmniejszenie wydolności fizycznej i tolerancji wysiłkowej, częstsze bóle grzbietu czy poczucie niepełnosprawności. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie uzasadnienia dla prowadzenia badań przesiewowych mających pomóc we wczesnym wykryciu SI.

Skolioza idiopatyczna (SI) to strukturalna deformacja kręgosłupa o nieustalonej etiologii [1, 2]. Występuje u 2–3% populacji (częściej, szczególnie przy większych wartościach kątowych, u dziewcząt). Charakteryzuje się: 

  • trójpłaszczyznowością deformacji 
  • płaszczyzna czołowa – odchylenie w bok, 
  • płaszczyzna strzałkowa – wypłaszczenie/lordotyzacja dolnej części kifozy piersiowej i/lub wypłaszczenie/zniesienie lordozy lędźwiowej, 
  • płaszczyzna poprzeczna – rotacja osiowa (torsja) kręgów manifestująca się garbem żebrowym w odcinku piersiowym oraz lędźwiowym wałem mięśniowym; 
  • powstawaniem w wieku rozwojowym; 
  • tendencją do progresji w okresie wzrastania kręgosłupa (szczególnie u płci żeńskiej); 
  • kątem Cobba mierzonym na radiogramie w projekcji przednio-tylnej wynoszącym co najmniej 10° [1, 2] (zdj. 1).

 

1. Obraz kliniczny (A) i radiologiczny (B) chorej ze skoliozą
idiopatyczną (materiał pochodzi z bazy Centrum Postawy
Ciała w Olsztynie)



Celem tej pracy jest przedstawienie uzasadnienia dla prowadzenia badań przesiewowych mających pomóc we wczesnym wykryciu skoliozy idiopatycznej.

Konsekwencje późnego wykrycia skoliozy idiopatycznej

W przypadku późnego wykrycia SI, a co za tym idzie – późnego włączenia leczenia skolioza może powodować szereg istotnych konsekwencji. Można do nich zaliczyć: 

  • pogorszenie estetyki ciała, 
  • częstsze występowanie bólów grzbietu, 
  • zmniejszenie wydolności fizycznej i tolerancji wysiłkowej, 
  • poczucie niepełnosprawności [3, 4, 5]. 

W sytuacji gdy wielkość skoliozy u dziecka rosnącego przekroczy 25°, należy rozważyć włączenie leczenia gorsetowego. Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi, aby gorset był skuteczny, powinien być noszony przez min. 20 godzin na dobę aż do osiągnięcia dojrzałości kostnej. Z tego też względu noszenie gorsetu często wiąże się ze stresem oraz poczuciem odmienności u chorego dziecka. 

Przekroczenie 50° skrzywienia nakazuje rozważenie zastosowania leczenia operacyjnego. Leczenie chirurgiczne umożliwia osiągnięcie bardzo dobrych efektów w zakresie poprawy wartości kątowych skrzywienia. Należy mieć jednak świadomość towarzyszącego temu leczeniu ograniczenia możliwości funkcjonalnych wynikających z trwałego usztywnienia często znacznej części kręgosłupa [1, 3]. 

Powyższe konsekwencje wskazują, że na skoliozę należy patrzeć nie tylko przez pryzmat morfologii kręgosłupa ocenianej na zdjęciu rentgenowskim, ale także przez ograniczenie stanu funkcjonalnego narządu ruchu oraz obniżoną jakość życia chorego.    

Skuteczność leczenia nieoperacyjnego

W ramach leczenia SI wyróżnia się leczenie zachowawcze oraz leczenie operacyjne. Leczenie zachowawcze może być realizowane poprzez fizjoterapię oraz leczenie gorsetowe [1, 2, 3, 6]. 

Opinie na temat zasadności stosowania leczenia nieoperacyjnego u dzieci ze skoliozą idiopatyczną są wciąż podzielone. Część specjalistów jest przekonana co do jego skuteczności i rekomenduje stosowanie zarówno fizjoterapii, jak i leczenia gorsetowego. W opinii części środowiska medycznego leczenie takie jest jednak uznawane za nieskuteczne. Jako argument za tym punktem widzenia wskazuje się zazwyczaj brak dowodów potwierdzających skuteczność fizjoterapii i gorsetowania. Konsekwencją tych opinii jest także negatywny stosunek części specjalistów do badań przesiewowych mających na celu wczesne wykrycie skoliozy.

Prawdopodobnym źródłem negatywnych opinii na temat leczenia nieoperacyjnego (w tym fizjoterapii) jest oparcie przekonań na starszych publikacjach, w których wskazuje się na ograniczoną skuteczność tego leczenia [7, 8]. Należy jednak podkreślić, że prace te powstały jeszcze przed opracowaniem obecnie uznawanych za kluczowe z punktu widzenia zapewnienia odpowiedniej skuteczności standardów leczenia nieoperacyjnego [1, 3, 9]. Co więcej, prace powstałe na podstawie aktualnych rekomendacji jednoznacznie wskazują na wysoką skuteczność leczenia nieoperacyjnego, co nakazuje zweryfikowanie dotychczasowych poglądów.

Leczenie gorsetowe

Jednym z przełomowych badań w tym zakresie była opublikowana w prestiżowym czasopiśmie „New England Journal of Medicine” praca prezentująca wyniki badań realizowanych w ramach projektu BRAIST Study [10]. Badanie to wykazało u chorych leczonych gorsetem zmniejszenie ryzyka progresji skoliozy do poziomu wymagającego leczenia operacyjnego. Co więcej, komisja etyczna kontrolująca przebieg badania nakazała jego przerwanie ze względu na jednoznaczne udowodnienie skuteczności leczenia gorsetowego, co narażało chorych z grupy kontrolnej, pozbawionej w tym badaniu tego leczenia, na ryzyko rozw...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 11 wydań czasopisma "Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja"
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy