Oddawanie moczu należy do czynności odruchowej, którą zawiaduje ośrodek rdzeniowy znajdujący się na poziomie S2–S4 (rys. 1). Rys. 1. Sterowanie czynnością pęcherza z poziomu rdzeniowego   Ośrodek rdzeniowy jest kontrolowany przez struktury korowe mózgu (podwzgórze, jądra podkorowe, układ limbiczny, płacik przyśrodkowy) odpowiadające za świadome oddawanie moczu oraz ośrodek w moście mózgu odpowiedzialny za odruch bezwarunkowej mikcji (rys. 2). Mięśnie pęcherza moczowego składają się z trzech warstw, tj. mięśnia wypieracza (gładki), zwieracza wewnętrznego i zwieracza zewnętrznego, ściśle ze sobą powiązanych i stanowiących funkcjonalną całość [1, 2]. Rys. 2. Struktury ośrodkowego układu nerwowego odpowiedzialne za kontrolę mikcji   Pęcherz moczowy, który jest całkowicie lub częściowo pozbawiony połączeń nerwowych z ośrodkami w mózgu lub w rdzeniu kręgowym oraz związane z tym zaburzenia czynności tego narządu, nazywa się pęcherzem neurogennym. Zaburzenia neurogenne są spowodowane odchylonymi od normy reakcjami unerwienia współczulnego w procesie gromadzenia i wydalania moczu (rys. 3). Rys. 3. Prawidłowy mechanizm reakcji zachodzących w procesie gromadzenia i wydalania moczu   Dotyczy to głównie chorych po urazach rdzenia kręgowego, z porażeniami połowiczymi, z zaawansowanym zespołem miażdżycowym, otępieniem, z przepukliną oponowo-rdzeniową, chorych na stwardnienie rozsiane, cukrzycę, osób po operacjach urologicznych i ginekologicznych, uszkodzeniach jatrogennych oraz chorobach nowotworowych [3, 4]. U wszystkich tych osób nietrzymanie moczu jest przykrą dolegliwością, przed którą muszą się zabezpieczać, którą starają się maskować, ponieważ uważają ją za wstydliwą. Ograniczanie kontaktów społecznych w obawie wystąpienia niekontrolowanej mikcji, przykra woń parującego moczu, brak w pobliżu toalety – wszystko to prowadzi do znacznego pogorszenia jakości życia, jest przyczyną izolacji z życia społecznego i samotności [5, 6]. Usprawnianie pęcherza neurogennego Wybór sposobu leczenia uzależniony jest od przyczyny pęcherza neurogennego, od czasu jego trwania oraz typu dysfunkcji. Oprócz leczenia farmakologicznego, interwencji zabiegowej urologa, utrzymania higieny i aseptyki, ważne miejsce powinien zajmować program usprawniania pęcherza neurogennego. Na podstawie przeprowadzonych badań (cystometrii, sfinkterometrii, uroflowmetrii, profilometrii, elektromiografii mięśni dna miednicy) można określić typ pęcherza neurogennego jako [7, 8]: spastyczny – z uszkodzenia górnego neuronu (powyżej ośrodka rdzeniowego), wiotki – w następstwie uszkodzeń dolnego neuronu (piersiowo-lędźwiowy ośrodek mikcji), mieszany – w przypadku niecałkowitego urazu rdzenia, stożka lub ogona końskiego, ucisku na nerwy w wyniku dyskopatii, kręgozmyku, procesu nowotworowego, odhamowany – przy uszkodzeniach ośrodka mikcji w jądrze mostowym mózgu, jak to ma miejsce u chorych po udarach mózgu, w zespołach miażdżycowych, chorobach psychicznych, „ogolony” – powstaje na skutek zabiegów operacyjnych miednicy małej w wyniku uszkodzenia nerwów miedniczych.   Tab. 1. Program usprawniania pęcherza neurogennego Typ pęcherza Terapia fizykalna i farmakologiczna autonomiczny „dolny neuron” usuwanie tłocznią brzuszną lub metodą Credégo, leki parasympatykomimetyczne, elektrostymulacja, ćwiczenia mięśni brzucha automatyczny (reflektoryczny) „górny neuron” stymulacja manualna, leki parasympatykolityczne, mitonolityczne  blokady nerwów sromowych, elektroresekcja zwieraczy przezcewkowa mieszany korygowanie siły zwieraczy i funkcji wypieracza odhamowany leki parasympatykolityczne wszystkie typy wymagają częstych zmian pozycji, pionizacji i ćwiczeń mięśni tłoczni brzusznej i miednicy małej, samokontroli z higieną osobistą   Jeżeli wystąpił uraz neuronu ruchowego, trwałe odnerwienie ważnych struktur, to szanse uzyskania poprawy są minimalne. W innych przypadkach wprowadzenie celowego leczenia skierowanego na poprawę funkcji nerwów może znacznie poprawić jakość życia pacjentów lub przywrócić kontynencję (trzymanie moczu) [8]. Do najczęstszych zaburzeń neurogennych należy zaliczyć niestabilność mięśnia wypieracza moczu, która objawia się niekontrolowanym nagłym skurczem lub serią skurczów połączonych z bólem podbrzusza pojawiających się pod wpływem bodźca zewnętrznego. Główną rolę odgrywa tu nadmierna aktywność nerwu miedniczego, unerwiającego mięsień wypieracz moczu, który może pozostawać w długotrwałym skurczu w wyniku jego niedokrwienia, co może prowokować ból [8]. Oprócz środków farmakologicznych zmniejszających napięcie mięśni gładkich (powodujących nieprzyjemne dla chorego objawy) pęcherza, stosuje się potwierdzoną klinicznie metodę, jaką jest stymulacja elektryczna krzyżowego ośrodka mikcji [9]. Elektrody układa się w odstępie 3 cm od osi kręgosłupa w odcinku S2–S4. Częstotliwość stymulacji powinna zawierać się w przedziale 5–10 Hz, przy szerokości impulsu 250–500 μs przy ponadprogowym natężeniu i czasie trwania zabiegu 30–60 min. Stymulacja przezskórna powinna trwać przez 8–12 tygodni i ma na celu reedukowanie aktywności nerwu miedniczego. Niestabilne impulsy skurczowe mięśnia wypieracza moczu, przesyłane nerwem miedniczym do kręgosłupa, napotykają na impuls ze stymulatora i w ograniczony działaniem stymulacji sposób docierają do wyższych pięter układu nerwowego. Podczas reedukacji pęcherza tą metodą powoli zwiększa się okresy pomiędzy oddawaniem moczu a dążeniem do stopniowego wzrostu ilości moczu gromadzonego w pęcherzu. Pacjent powinien prowadzić zapis bilansu wodnego, tzn. ilości przyjmowanych płynów oraz ilości i częstotliwości wydalanego moczu. Prowadzenie szczegółowych zapisów w dzienniczku mikcji wraz z oceną dolegliwości pozwala na efektywność zastosowanej metody terapii [8]. Dodatkowo w celu zmniejszenia spastyczności zwieraczy pęcherza i mięśni dna miednicy stosuje się manualną prowokację odruchów mikcji poprzez opukiwanie brzucha nad spojeniem łonowym [10, 11]. Poprawia to poczucie komfortu, chroniąc pacjenta przed mimowolnym zmoczeniem, niejako uprzedzając spontaniczną mikcję, niemożliwą do zahamowania. Gdy leki parasympatykolityczne nie przynoszą efektów w przypadku pęcherza reflektorycznego, stosuje się blokadę alkoholową nerwów sromowych [7, 10, 11]. Inne jest postępowanie fizjoterapeutycznej reedukacji pęcherza neurogennego w przypadku atonii mięśnia wypieracza moczu. Patomechanizm zaburzeń związany jest z ostrym poprzecznym uszkodzeniem rdzenia kręgowego, porażeniem wszystkich mięśni pęcherza i – co się z tym wiąże – zatrzymaniem moczu. Pęcherz jest rozciągnięty, o niskiej aktywności skurczowej. Podczas mikcji pacjent wspomaga tłocznię brzuszną naciskiem dłoni nadłonowo [7, 10, 11]. W tych przypadkach stosuje się stymulację bezpośrednią mechanoreceptorów w ścianie pęcherza za pomocą wprowadzonej przez cewnik elektrody i impulsu elektrycznego ze stymulatora. Dochodzi do generowania przez te receptory impulsów przekazywanych drogami wstępującymi do rdzenia kręgowego, a następnie do centralnego ośrodka mikcji w jądrze mostowym mózgu [8]. Jest to próba odtworzenia łuku odruchowego lub jego wzmocnienia. Elektrodę czynną wprowadza się poprzez cewnik do pęcherza, który w 1/3 objętości napełnia się roztworem soli fizjologicznej. Elektrodę dopęcherzową łączy się z biegunem czynnym, a elektrodę zamykającą obwód układa się na podbrzuszu. Stymuluje się asymetrycznym prądem TENS o częstotliwości 20–35 Hz przy czasie impulsu 6–8 s i przerwie 12–20 s. Czas jednego seansu to 15–20 min w cyklu 12–15 zabiegów [8]. Oprócz elektrostymulacji mikcję wspomagają i zapewniają jej skuteczność ćwiczenia mięśni tłoczni brzucha oraz mięśni dna miednicy małej, tzw. ćwiczenia Kegla, które powinny być włączone do pełnego programu kinezyterapii [6, 12–14]. Mięśnie dna miednicy wspomagają działanie odbytu, pochwy i cewki moczowej (rys. 4). Rys. 4. Obszar miednicy małej mający wpływ na funkcję kontrolno-wydalniczą   Gdy mięśnie są osłabione, ich działanie staje się mniej efektywne. Wynikiem tego może być mimowolne wyciekanie moczu z pęcherza w czasie wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej podczas wysiłku, ćwiczeń, a nawet śmiechu czy kaszlu [4, 8, 13]. Ćwiczenie mięśni dna miednicy, tzw. przepony miednicy, z wykorzystaniem techniki biofeedbacku (rys. 5) polega na kontrolowaniu nasilenia i czasu trwania skurczu, rozluźniania pęcherza moczowego przez pacjenta i terapeutę za pomocą specjalnej aparatury rejestrującej (elektromiografii) i umożliwiającej odbiór wzrokowy lub akustyczny obserwowanych zmian oraz uruchamianiu właściwej grupy mięśni [4, 5, 12, 14]. Konkluzja Inkontynencja, tj. nietrzymanie moczu, oraz nieprawidłowa mikcja, jest dolegliwością dotykającą szerokie rzesze populacji – od dzieci począwszy, poprzez osoby dorosłe, a na ludziach w podeszłym wieku kończąc. U tych ostatnich nietrzymanie moczu należy do tzw. zespołu geriatrycznego, pogłębia niepełnosprawność związaną z wiekiem, pogarsza jakość życia. W krajach wysoko rozwiniętych problem dotyczy ok. 10% populacji, wśród kobiet po 65. roku życia aż 45% cierpi z tego powodu, a samo nietrzymanie moczu jest obecnie najczęstszą przyczyną przyjęć do ośrodków opieki długoterminowej [5]. Pozostaje też aspekt ekonomiczny: w Polsce w 2011 r. szacunkowe koszty ponoszone z tytułu zachorowalności na nietrzymanie moczu wynosiły ponad 2 mld zł, z czego jedynie 10% tej sumy stanowią wydatki NFZ związane z refundacją diagnostyki, leczenia i zaopatrzenia w środki absorpcyjne. Dla porównania, w USA koszty leczenia, rehabilitacji i absencji zawodowej z tego samego powodu wyniosły ponad 14 mld dolarów [5, 15]. Przy wyborze metod leczenia nie może zabraknąć rehabilitacji, a co za tym idzie – nowoczesnych technik i metod reedukacji pęcherza moczowego. Zatem usprawnianie pęcherza neurogennego zależne jest od jego typu oraz terapii behawioralnej (wytworzenia świadomej kontroli i umiejętności modyfikacji mechanizmów kontrolujących mikcję poprzez trening pęcherza i biofeedback), fizykoterapii w skojarzeniu z farmakoterapią. Pozostaje też problem pielęgnacyjny – u osób, u których pełne wyleczenie jest niemożliwe lub akceptujących zaistniałą uciążliwość. Chemiczne działanie moczu, stałe zawilgocenie środowiska, przewlekłe drażnienie mechaniczne przez źle dopasowane środki pomocnicze prowadzą do uszkodzenia bariery immunologicznej skóry, co skutkuje wtórnymi nadkażeniami bakteryjnymi i grzybiczymi.  Indywidualne środki wchłaniające (pampersy, pieluchomajtki, podkłady) mają utrzymać suchość skóry, izolować od przykrego zapachu, umożliwiać higienę okolic intymnych i socjalną integrację [5, 15]. STANISŁAW KIJOWSKI Instytut Fizjoterapii Politechniki Opolskiej w Opolu BIBLIOGRAFIA: Chusid J. Struktura i funkcja w neurologii. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1973. Prusiński A. Podstawy neurologii klinicznej. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1983. Zajda J. Pacjent z neurogenną dysfunkcją pęcherza. Przegląd Urologiczny 2012; 13 (1), s. 71. Matuszewski M. Nowoczesne metody leczenia nietrzymania moczu u mężczyzn. Przegląd Urologiczny 2013; 14 (1), s. 77. Ząbkowski T., Syryło T., Zieliński H. Nietrzymanie moczu. W: Niepełnosprawność i Zdrowie 2002; 1: 72–6. Augustyn G. Rola fizjoterapeuty w terapii nietrzymania moczu u kobiet. W: Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja 2013; 2, s. 52–6. Zieliński J. Neurogenne Blasnentleerungsstorungen. Zeitschrift für Urologie 1973; 66, s. 383. Namysł J. Pęcherz pełen kłopotów. J M Stefko, Poznań 2002. Mika T. Zasady elektrostymulacji mięśni gładkich. W: Fizykoterapia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1993; s. 144. Zieliński J. Pęcherz moczowy w uszkodzeniu poprzecznym rdzenia kręgowego. Skrypt Śląskiej Akademii Medycznej, Katowice 1972. Klecz K. Pęcherz neurogenny – podstawy postępowania rehabilitacyjnego. Annales Academiae Medicae Silesiensis, Katowice 1982; s. 21–7. Namysł J. Rehabilitacja mięśni i nerwów dna miednicy w praktyce. Przegląd Urologiczny 2003; 2, s. 103–6. Kwolek A., Rzuciło S., Zwolińska J. Leczenie zachowawcze wysiłkowego nietrzymania moczu u kobiet. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego 2003; 3, s. 227–33. Strupińska E. Fizjoterapia w nietrzymaniu moczu – techniki i metodyka ćwiczeń. Przegląd Urologiczny 2007; 8, s. 46. Radziszewski P., Sarbak A., Szałkiewicz E. Wypływ NTM na koszty społeczno-ekonomiczne w Polsce. Raport przygotowany na zlecenie Word Federation of Incotinent Patients (WFIP) z czerwca 2012 roku.  

W wyniku uszkodzeń w obrębie tylnej części wzgórza, wyspy, torebki wewnętrznej oraz zakrętu zaśrodkowego może dojść do zaburzeń prawidłowego poczucia pionowej pozycji ciała w stosunku do pionu określonego przez siłę grawitacji. Jednym z możliwych następstw jest tzw. zespół odpychania.

Codzienna praktyka zawodowa fizjoterapeuty często rodzi pytanie, czy jego postępowanie nie zaszkodzi pacjentowi. Nierzadko zdarza się, że pozornie błahe objawy, na skutek błędnej interpretacji, mogą prowadzić do stanów zagrażających życiu.

Trening medyczny jest zestawem ćwiczeń stworzonych na podstawie dokładnych badań funkcjonalnych i manualnych. Podczas wywiadu i testów (wybieranych na podstawie hipotezy po zebraniu wywiadu) zbierane są ogromne ilości informacji, co powoduje, iż uwadze terapeuty mogą umknąć dość istotne szczegóły. 

W warstwie filozoficznej i metodologicznej osteopatia jest jedną z gałęzi medycyny naturalnej [1]. Odwołuje się do holistycznej, psychosomatycznej koncepcji ciała z jego własnościami autoregulacyjnymi, których deficyt jest w tej koncepcji podstawowym źródłem powstawania choroby. Fundator osteopatii, A.T. Still, zakładał u jej zarania, że osteopatia będzie odgrywała rolę trzeciej – alternatywnej – drogi w opiece zdrowotnej, poza farmakologią i chirurgią [2]. 

Obszar kręgosłupa lędźwiowego, miednicy i biodra trzeba traktować jako funkcjonalną całość. Badanie i terapia tego regionu mogą być wyzwaniem terapeutycznym. Fizjoterapeuta powinien odpowiedzieć sobie na kilka pytań, np.: Które struktury wywołują objawy? Jakie wzorce kliniczne mogą wskazywać na problem stawu biodrowego? Czy zauważa w wywiadzie czynniki mogące sprzyjać wystąpieniu patologii tego stawu?

Neuroforma to innowacyjne wsparcie rehabilitacji neurologicznej – nowoczesna forma treningu ruchowego wykorzystująca elementy wirtualnej rzeczywistości. Specjalistyczne oprogramowanie pozwala na analizę parametrów ruchu oraz projektowanie różnorodnych ćwiczeń ruchowych i poznawczych.

Dłoń, ze względu na szerokie możliwości manipulacyjne, jest szczególnie trudna w terapii, a przywrócenie (całkowite lub częściowe) jej funkcji sensomotorycznych nie zawsze jest możliwe.

Urazy tkanek miękkich (potocznie zwane stłuczeniami, naderwaniami czy naciągnięciami) są najczęstszymi kontuzjami zarówno w sporcie, jak i w życiu codziennym.

Bardzo duże obciążenia treningowe, którym poddawani są sportowcy w dzisiejszych czasach, sprawiają, że niezbędna jest systematyczna kompleksowa kontrola. Dotyczy to nie tylko kontroli stosowanych metod i oddziaływań treningowych nakierowanych na osiąganie jak najlepszych wyników sportowych, ale także kontroli nastawionej na aspekt zdrowotny w procesie treningowym. Jest to istotne ze względu na nieustannie narastającą urazowość w sporcie na wszystkich szczeblach zaawansowania sportowego. Istnieje wiele metod analizy tych wszystkich czynników. Jedną z możliwości jest wykorzystanie metody Functional Movement Screen (FMS). To koncepcja siedmiu prostych testów ruchowych, które stanowią podstawę oceny funkcjonalnej sportowca.  W Polsce od kilku lat można zaobserwować fascynację społeczeństwa wszelkimi odłamami kolarstwa górskiego. Dyscyplina ta jest coraz bardziej popularnym i docenianym sposobem spędzania wolnego czasu. Zmaganie się z własnymi słabościami, ciągłe pokonywanie zmiennej natury i przeciwności pogody – tak w skrócie wygląda trening kolarstwa górskiego. Mimo iż uznawane jest za jedną z najcięższych dyscyplin sportowych, zyskuje coraz więcej zwolenników. Długie treningi wymagają bowiem bardzo dobrej kondycji fizycznej, samozaparcia i wytrzymałości. Wiele czasu trzeba poświęcić na kształtowanie cech motorycznych, szybkości i siły, na porządku dziennym są także częste mikrourazy i kontuzje.  Sport ten zapewnia jednak wiele korzyści. Dzień spędzony na rowerze to aktywny wypoczynek poprawiający wydolność fizyczną i funkcjonowanie układu oddechowego. W trakcie jazdy na rowerze wzrasta liczba uderzeń serca na minutę, przez co krew krąży szybciej, a organizm otrzymuje więcej tlenu. Szybszy obieg krwi w organizmie zmniejsza także ryzyko zakrzepów. Kolarstwo wspaniale wzmacnia kończyny dolne, daje lepsze poczucie równowagi, koordynacji ruchów, poprawia refleks. Bardzo ważne, choć często się o tym zapomina, są również kończyny górne, ich siła i koordynacja. Kończyny górne amortyzują nierówności terenu, odpowiedzialne są za kontrolę trakcji i prędkości (hamowanie, zmiana przełożeń), dzięki nim można uzupełnić brakujące w czasie wysiłku płyny. Znajdują się w ciągłym pogotowiu, reagując natychmiast na zmieniający się teren i pojawiające się trudności. Wreszcie, kolarstwo to solidna dawka adrenaliny, a na trudnych technicznie szlakach test na odporność i wytrzymałość.  Grupa kolarska Gomola Trans Airco to kolarze amatorzy, choć wielu z nich traktuje ten sport bardzo profesjonalnie. Dbają o systematyczne, dostosowane do własnych możliwości treningi, korzystają z pomocy indywidualnych trenerów układających im plany treningowe, opierające się na wynikach badań wydolnościowych, pamiętają o prawidłowej suplementacji oraz odnowie biologicznej, by utrzymać organizm w jak najlepszej formie. W listopadzie 2012 r. cała grupa kolarska została poddana ocenie funkcjonalnej za pomocą testu FMS – metody, która została stworzona i nazwana tak przez amerykański zespół naukowców kierowany przez Lee Burtona i Greya Cooka. Jest to proste narzędzie do oceny poziomu fundamentalnych wzorców ruchowych mówiących o podstawowych funkcjach motorycznych sportowca. Test ten umożliwia zarówno działania korekcyjne, jak i treningowe. Obejmuje 7 testów ruchowych wraz z 3 testami wykluczającymi:  1. Głęboki przysiad (deep squat) Cel: Obustronna ocena mobilności i stabilności w obrębie stawów biodrowych kolanowych i skokowych, a dzięki tyczce możliwa jest ocena mobilności obręczy barkowej. Znaczenie: Umiejętność wykonania prawidłowej próby wymaga pełnego zgięcia podeszwowego obu stóp, pełnego zgięcia stawów kolanowych i biodrowych, wyprostu w piersiowym odcinku kręgosłupa, zgięcia i odwiedzenia w stawach barkowych. 2. Przeniesienie nogi nad poprzeczką (hurdle step) Cel: Ocena funkcjonalna mobilności i stabilności całego łańcucha kinematycznego kończyny dolnej i tułowia. Znaczenie: Prawidłowe wykonanie wymaga stabilności i mobilności zarówno nogi podporowej, jak i mobilności kończyny przenoszonej nad płotkiem. Istotny jest pełny zakres wyprostu w stawie biodrowym, kolanowym oraz zgięcia grzbietowego stopy. 3. Przysiad w wykroku (in-line lunge) Cel: Funkcjonalna ocena mobilności i stabilności całego łańcucha kinematycznego kończyny dolnej (stawów biodrowych, kolanowych i skokowych) podczas asymetrycznej próby. Znaczenie: Prawidłowe wykonanie testu wymaga stabilności i mobilności nogi wykrocznej i zakrocznej w warunkach zamkniętego łańcucha kinematycznego – najważniejsza stabilność i ruchomość stawu skokowego. 4. Ocena mobilności obręczy barkowej (shoulder mobility) Cel: Funkcjonalna ocena mobilności i stabilności obręczy barkowej podczas łącznych ruchów sięgania (rotacji wewnętrznej z przywiedzeniem i rotacji zewnętrznej z odwiedzeniem). Znaczenie: Test wymaga pełnej mobilności podczas ruchów złożonych w obrębie kompleksu ramienno-łopatkowego. Zmianom długości mięśni towarzyszy nieprawidłowe ustawienie segmentów ciała (kość ramienna – łopatka), co ogranicza zakres ruchu ramienia. Test podrażnienia w okolicy podbarkowej (impingement syndrome) 5. Aktywne uniesienie wyprostowanej nogi (active straight leg raise) Cel: Funkcjonalna ocena zakresu ruchu mięśni grupy kulszowo-goleniowej przy ustabilizowanej miednicy. Znaczenie: Poprawne wykonanie testu wymaga prawidłowego zakresu mięśni grupy kulszowo-goleniowej – zakres funkcjonalny. Testowane są w ten sposób m.in. gibkość mięśni zginających staw biodrowy (po stronie mającej kontakt z podłożem), aktywna stabilność mięśni tułowia. Test palce – podłoga – ocena ekscentrycznego zakresu pracy tylnej taśmy mięśniowej. 6. Pompka w podporze przodem (trunk stability push up) Cel: Ocena stabilności tułowia w płaszczyźnie strzałkowej podczas symetrycznej pracy ramion. Znaczenie: Prawidłowe wykonanie testu wymaga odpowiedniej siły mięśniowej ramion, stabilności tułowia w płaszczyźnie strzałkowej. Słaby wynik testu świadczy o słabej stabilizacji mięśni tułowia (kompleks miedniczno-lędźwiowy). Aktywny przeprost lędźwiowego odcinka kręgosłupa – jest to dodatkowy element tego testu, w którym sprawdza się dolegliwości bólowe lędźwiowego odcinka kręgosłupa. Jeśli w takcie tej próby badany zgłasza ból w teście głównym, otrzymuje się 0 punktów.  7. Stabilność rotacyjna tułowia (rotational stability) Cel: Wielopłaszczyznowa ocena stabilności tułowia w połączeniu z niezależnymi ruchami kończyn górnych i dolnych. Znaczenie: Prawidłowe wykonanie testu wymaga stabilności tułowia w płaszczyźnie strzałkowej i poprzecznej podczas asymetrycznego ruchu kończyn górnych i dolnych. Słaby wynik świadczy o niewystarczającej pracy mięśni stabilizujących tułów (głównie kompleks miedniczno-lędźwiowy). Wyprost z pozycji klęku podpartego (tzw. skłon japoński).  Dodatkowym badaniem jest wykonanie ruchu globalnego wyprostu z pozycji klęku podpartego (tzw. skłonu japońskiego). Badany opiera się pośladkami o pięty z równoczesnym utrzymaniem dłoni na podłożu. Ocenia się prawidłowe ustawienie kręgosłupa i występowanie bólu podczas ruchu.  Głównymi zaletami testu są tylko 7 prostych ćwiczeń oceniających funkcjonalną jakość ruchu, sposób oceny motorycznej, prosta skala oceny jakości ruchu (0–3 pkt): 3 pkt – idealne wykonanie, 2 pkt – zadanie wykonane, ale ruch skompensowany, 1 pkt – niewykonanie prawidłowo ruchu, 0 pkt – ból podczas wykonywanego ruchu. Każda osoba badana w pierwszej kolejności poddana została rozgrzewce trwającej ok. 10 minut na rowerze stacjonarnym. Następnie kolarze zostali ocenieni w każdej z 7 prób wchodzących w skład testu FMS. Dodatkowo po wykonaniu wszystkich prób, w uzasadnionych przypadkach, zostali poddani wnikliwej analizie fizjoterapeutycznej – ocenie zakresu ruchów w stawach biodrowych (zgięcie, wyprost, rotacja wewnętrzna i zewnętrzna), próbie wykonania przysiadu obunóż i jednonóż. Dokonano oceny wysklepienia stóp oraz ogólnej sylwetki w celu wykrycia ewentualnych skrzywień kręgosłupa. Na podstawie danych wynikających zarówno z oceny FMS, jak i badań uzupełniających został opracowany trening funkcjonalny, który odbywał się raz w tygodniu przez 4 miesiące. Zgromadzone informacje pozwalają stwierdzić, że test FMS jest istotnym narzędziem w ocenie sportowców. Komplet testów oraz rzetelna obserwacja ruchów wykonywanych przez badaną osobę daje zbiór informacji mogących zmniejszać ryzyko bądź przeciwdziałać gromadzeniu się mikrourazów, które prowadzą do czasowej eliminacji zawodnika z życia sportowego, a w najgorszym wypadku – dyskwalifikują w ogóle. To baza informacji o słabych ogniwach organizmu. Stosowanie metody FMS pozwala wprowadzić aspekt zdrowotny w proces treningowy, a poprzez to zmniejszyć ryzyko urazu, jak również poprawić ekonomię ruchu oraz jego efektywność.   Zdj. 1. Rozgrzewka ogólnokondycyjna na rowerku stacjonarnym   Zdj. 2. Próba wykonania głębokiego przysiadu w płaszczyźnie strzałkowej   Zdj. 3. Próba wykonania głębokiego przysiadu w płaszczyźnie czołowej prawidłowo   Zdj. 3A. Próba wykonania głębokiego przysiadu w płaszczyźnie czołowej z kompensacją w obrębie  tułowia   Zdj. 4. Próba przeniesienia nogi nad płotkiem – pozycja pośrednia.  Wykonane na platformie przygotowanej na bazie wzorca do badań FMS   Zdj. 5. Próba przeniesienia nogi nad płotkiem – pozycja końcowa.  Wykonane na platformie przygotowanej na bazie wzorca do badań FMS   Zdj. 6. Próba wykonania przysiadu w wykroku – widok z boku i tyłu   Zdj. 7. Próba wykonania przysiadu w wykroku – widok z boku i przodu   Zdj. 8. Ocena mobilności obręczy barkowej   Zdj. 8A. Ocena mobilności obręczy barkowej – odstające łopatki.  Brak aktywności mięśnia zębatego przedniego – stabilizatora łopatki   Zdj. 9. Test wykluczający (tzw. test podrażnienia okolicy podbarkowej)   Zdj. 10. Test palce – podłoga   Zdj. 11. Próba wykonania aktywnego uniesienia wyprostowanej kończyny dolnej  – wykonane na platformie przygotowanej na bazie wzorca do badań FMS   Zdj. 11A. Próba wykonania aktywnego uniesienia wyprostowanej kończyny dolnej – przykurcz  grupy kulszowo-goleniowej   Zdj. 12. Próba wykonania aktywnego podporu przodem   Zdj. 13. Test wykluczający – aktywny przeprost odcinka lędźwiowego kręgosłupa   Zdj. 14. Próba oceny stabilności rotacyjnej tułowia – faza I. Wykonane na platformie przygotowanej na bazie wzorca do badań FMS   Zdj. 15. Próba oceny stabilności rotacyjnej tułowia – faza II. Wykonane na platformie przygotowanej na bazie wzorca do badań FMS   Zdj. 16. Test wykluczający (tzw. skłon japoński). Wykonane na platformie przygotowanej na bazie wzorca do badań FMS   Zdj. 17. Badanie ruchomości stawu biodrowego – zgięcie, rotacja wewnętrzna i zewnętrzna   Zdj. 18. Ocena trójkątów talii, ustawienia kolców biodrowych tylnych górnych oraz ocena skrzywień kręgosłupa   Zdj. 19. Ocena symetrii, osi kończyny dolnej w przysiadzie obunóż i jednonóż   Zdj. 20. Aktywny przysiad na niestabilnym podłożu   Zdj. 21. Aktywny przysiad na niestabilnym podłożu w wersji utrudnionej   Zdj. 22. Aktywny przysiad na piłce rehabilitacyjnej (wersja dla najbardziej zaawansowanych)   Zdj. 23. Utrzymanie skorygowanej pozycji stojącej na niestabilnym podłożu z aktywną kontrolą mięśnia poprzecznego brzucha   Zdj. 24. Utrzymanie pozycji półprzysiadu w kształtowaniu wytrzymałości siłowej   Zdj. 25. Utrzymanie pozycji półprzysiadu w kształtowaniu wytrzymałości siłowej  z aktywną pracą kończyn górnych   Zdj. 26. Kształtowanie właściwej pozycji oraz ustawienia segmentów ciała w torowaniu pozycji przysiadu za pomocą systemu TRX – faza I. Różny stopień zaawansowania ze względu na ustawienie tułowia   Zdj. 27. Utrzymanie funkcjonalnego wykroku z elastycznym oporem zewnętrznym z wykorzystaniem systemu RIP TRX   Zdj. 28. Siłowa aktywizacja mięśni obręczy barkowej w funkcji ruchowej z wykorzystaniem systemu RIP TRX   Zdj. 29. Siłowa aktywizacja mięśni obręczy barkowej z kontrolą pracy mięśnia zębatego przedniego   Zdj. 30. Siłowa aktywizacja mięśni grupy pośladkowej w funkcji wyprostu w stawie biodrowym z wolnym obciążeniem   Zdj. 31. Siłowa aktywizacja mięśni grupy pośladkowej w funkcji wyprostu w stawie biodrowym z wolnym obciążeniem   Zdj. 32. Wzmacnianie stabilności w obrębie kompleksu ramienno-łopatkowego w globalnej funkcji ruchowej   Zdj. 33. Globalna aktywizacja systemu stabilności ciała na bazie modyfikacji tzw. jaskółki na niestabilnym podłożu   Zdj. 34. Kształtowanie wytrzymałości siłowej w funkcjonalnym wykroku na niestabilnym podłożu   Zdj. 35. Stabilizacyjna aktywizacja spiralnych taśm mięśniowych w obrębie tułowia z wolnym obciążeniem – pozycja wyjściowa   Zdj. 36. Stabilizacyjna aktywizacja spiralnych taśm mięśniowych w obrębie tułowia z wolnym obciążeniem   Zdj. 37. Stabilizacyjna aktywizacja spiralnych taśm mięśniowych w obrębie tułowia z wolnym obciążeniem   Zdj. 38. Siedem prób ruchowych wykonanych w koncepcji testu FMS (www.josephcoyne.com)   Zdj. 39. System oceny funkcji ruchowej  – koncepcja FMS (www.functionalmovement.com/fms_)   BIBLIOGRAFIA: www.functionalmovement.com/fms. www.josephcoyne.com. Cook G. Athletic body in balance. Human Kinetics, Champaign 2003. Cook G., Burton L., Kiesel K. Movement. Functional movement systems: screening, assessment and corrective strategies. On Target Publications, Santa Cruz, California 2010.  Clark M.A. Integrated neuromuscular stabilization training. National Academy of Sports Medicine 2001.  Haynes W. Core stability and the unstable platform device. Journal of Bodywork and Movement Therapies 2004; 8, s. 88–103.  mgr JOANNA TIFFERT  Pracownik Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, wykładowca w Zakładzie Balneoklimatologii i Odnowy Biologicznej, terapeuta w Centrum Synergia mgr PAWEŁ NIEWIADOMY Pracownik Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, wykładowca w Zakładzie Balneoklimatologii i Odnowy Biologicznej mgr TOMASZ NOWACKI Pracownik Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, wykładowca w Zakładzie Balneoklimatologii i Odnowy Biologicznej dr KRYSTYNA KWAŚNA Pracownik Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, kierownik Zakładu Balneoklimatologii i Odnowy Biologicznej Centrum Synergia – gabinet, który oferuje indywidualną fizjoterapię wg najwyższych standardów. Prowadzi go wyspecjalizowana i doświadczona kadra terapeutów, która stale podnosi swoje kwalifikacje na kursach i szkoleniach, a także uczestnicząc w licznych konferencjach i kongresach. Centrum Synergia to również placówka naukowo-szkoleniowa. Na co dzień współpracuje ze Śląskim Uniwersytetem Medycznym, Akademią Wychowania Fizycznego w Katowicach oraz Wyższą Szkołą Bankową w Poznaniu. Terapeuci Centrum Synergia prowadzą wykłady i seminaria z zakresu profilaktyki zdrowia dla firm, fundacji, podczas festiwali i imprez masowych propagujących zdrowy styl życia oraz aktywność sportową dla każdego.

"Łańcuch jest tak silny, jak jego najsłabsze ogniwo." William James   Zestaw prostych testów FMS (Functional Movement Screen) daje możliwość odnalezienia najsłabszego ogniwa w łańcuchu kinematycznym i ukazuje nad czym powinno się pracować z pacjentem.     

Fizykoterapia poszukuje coraz to nowych form doskonalszej i skuteczniejszej terapii dla możliwie szerokiego grona pacjentów z różnego rodzaju dolegliwościami. Dzięki postępowi technologicznemu i stałym badaniom klinicznym udało się połączyć dwa niezależne do tej pory zabiegi fizykoterapeutyczne w jeden niezwykle skuteczny system terapeutyczny terapii łączonej fala uderzeniowa + laser biostymulacyjny wysokoenergetyczny.