Plastry do kinesiotapingu, nazywane również taśmami kinezjologicznymi w ostatnich latach cieszą się niezwykłą popularnością. Kinesiotaping poza oczywistym zastosowaniem w gabinetach fizjoterapeutów, obecny jest również w wielu innych dziedzinach medycyny – neurologii, onkologii, pediatrii, a nawet ginekologii. Na czym polega ich działanie?

Dolegliwości w kompleksie barkowym to coraz częściej występujący problem. Bark umożliwia różne położenia i konfiguracje kończyny górnej, dlatego jego schorzenia wpływają tak negatywnie na codzienne aktywności całego organizmu. Lekceważenie zmian może skutkować poważnymi oraz nieodwracalnymi uszkodzeniami aparatu ruchu. Chociaż zmian różnicujących bóle barku jest wiele, istotne staje się wprowadzenie fachowej diagnostyki determinującej pożyteczne leczenie. 

Zespół górnego otworu klatki piersiowej (z ang. thoracic outlet syndrome – TOS) to zespół objawów bólowych i zaburzeń czuciowo-ruchowych wywołanych przez ucisk na włókna nerwowe i/lub naczynia krwionośne w okolicy górnego otworu klatki piersiowej. 

Migrena należy do jednej z najczęstszych chorób neurologicznych i występuje u ok. 15% społeczeństwa. Była opisywana już w starożytności przez lekarzy greckich i rzymskich. W II wieku naszej ery Galen nadał jej nazwę łacińską (hemicrania), która wskazywała na typowy dla migreny ból występujący po jednej stronie głowy. To też było pomocne w różnicowaniu pokrewnych dolegliwości. Choroba, jaką jest migrena, stanowi obecnie duży problem dla pacjentów, ale również dla lekarzy. Mimo obszernej literatury, badań i niezwykle typowego obrazu klinicznego leczenie tej przypadłości nadal nie przynosi oczekiwanych efektów [1].

Wszczepienie urządzenia do stymulacji serca zmienia jakość życia chorych. Ważną i nieodzowną składową procesu leczenia jest sfera somatyczna, zgodnie z zasadą „Wszystko, co ma wpływ na pacjenta, wymaga uwzględnienia”. Wstępnie przeprowadzone badania w Poradni Stymulatorów Serca Wojewódzkiego Centrum Medycznego w Opolu pokazują, że jakość życia pacjentów po wszczepieniu stymulatora serca znacznie się poprawia i jej poziom w ocenie pacjentów jest zadowalający. Jednocześnie ocena jakości życia jest niższa w porównaniu z osobami zdrowymi. W procesie leczenia i rehabilitacji chorych ze stymulatorami serca do oceny tej użyto kwestionariusz WHOQOL-BREF (The World Health Organization Quality of Life).

Hokej na trawie wydaje się dyscypliną niszową – przynajmniej jeśli weźmie się pod uwagę zainteresowanie i liczbę klubów w Polsce. Dyscyplinę tę uprawia ponad 2000 Polaków. W najwyższej klasie rozgrywkowej występuje 10 drużyn. Szybko także trafił do rodziny sportów olimpijskich – turniej hokeja na trawie rozegrano po raz pierwszy na igrzyskach olimpijskich w 1908 r. w Londynie, a od igrzysk w Amsterdamie w 1928 r. na stałe gości w programie największej i najbardziej prestiżowej sportowej rywalizacji. Dziś hokej na trawie jest trzecią dyscypliną globu – po piłce nożnej i krykiecie – pod względem popularności i liczby osób ją uprawiających. 

Artrogrypoza, czyli Arthrogryposis Multiplex Congenita (AMC), jest schorzeniem wrodzonym, w którym pełny obraz choroby występuje zaraz po urodzeniu. Wrodzone deformacje ciała nie progresują, ale uniemożliwiają lub w znacznym stopniu utrudniają czynność stawów, aktywność mięśni, co w rezultacie nasila zniekształcenia ciała i uniemożliwia opanowanie funkcji ruchowych.

Zgodnie z definicją zawartą w podręczniku Neurologia w praktyce klinicznej (Bradley i wsp.), „elektromiografia (EMG) to diagnostyka czynności elektrycznej mięśni i nerwów obwodowych (elektroneurografia) za pomocą urządzenia wzmacniającego potencjały bioelektryczne mięśni i nerwów – elektromiografu. Elektromiografia jest podstawowym badaniem dodatkowym służącym do rozpoznawania chorób obwodowego układu nerwowego oraz mięśni (pozwala ocenić m.in. ich zdolność do pracy)” [1]. 

Bóle głowy należą do najczęstszych przyczyn wizyt zgłaszanych lekarzowi w gabinecie [1]. Częstość występowania bólów głowy wśród ogólnej populacji białej ocenia się na 5–10%. Spośród zgłaszających się do lekarza tylko u 10% stwierdza się organiczną (inną niż naczyniowa) przyczynę bólów głowy, u pozostałych zaś 90% – przyczynę naczyniową lub czynnościową [2].

Zawroty głowy i zaburzenia równowagi są, podobnie jak bóle głowy, częstym powodem zgłaszania się pacjenta do lekarza. Są objawem wieloznacznym – tak co do rodzaju schorzenia, które je wyzwala, jak i jego stopnia ciężkości – od lekkich stanów do zagrażających życiu. Szacuje się, że zawroty są problemem ok. 25% populacji Polski. Często są tak dotkliwe, że wpływają niekorzystnie na życie osobiste i zawodowe.

Tradycyjnie za odkręgowe bóle głowy uważane są dolegliwości bólowe prowokowane przez ruch w odcinku szyjnym, wymuszoną, przedłużoną jego pozycję lub nacisk na okoliczne punkty spustowe. Problem zazwyczaj współistnieje ze zmianami zwyrodnieniowymi w odcinku szyjnym powodującymi konflikt z: tętnicami kręgowymi, unerwieniem wegetatywnym, drażnieniem gałązek stawowych nerwów rdzeniowych i gałązek unerwiających oponę twardą. 

Staw ramienny (ramienno-łopatkowy) jest najbardziej mobilnym stawem w obrębie ludzkiego ciała. Ma on 3 stopnie swobody, co pozwala przemieszczać kończynę górną w trzech płaszczyznach i względem trzech głównych osi, wokół: Osi poprzecznej,  Osi przednio-tylnej, Osi pionowej (ryc. 1, 2). Ryc. 1. Staw ramienny, ruch obwodzenia, ruchy zachodzą we wszystkich trzech płaszczyznach w tym samym czasie. Ruch odbywa się po obwodzie podstawy stożka. Wyznaczają ten ruch trzy osie: strzałowa (A – ruch zgięcia i wyprostu), czołowa (B – ruch przywodzenia i odwodzenia), poprzeczna (C – zgięcie i wyprost horyzontalny)   Ryc. 2. Staw barkowy   Wskazania do stosowania szyn na staw ramienny (zdj. 1, 2): po urazach stawu barkowego, takich jak skręcenia i urazy sportowe,  w uszkodzeniach tkanek miękkich,  po artroplastii i myoplastii z implantacją i wszczepieniem endoprotezy,  po osteotomii oraz po złamaniach i stawach rzekomych leczonych operacyjnie,  po leczeniu nowotworów w obrębie stawu barkowego [6]. Szyna typu CPM (ang. continuous passive motion – ciągły ruch bierny) znajduje zastosowanie w rehabilitacji ręki przy uszkodzeniach kostno-więzadłowych, w leczeniu oparzeń, dystrofinach mięśniowych oraz urazach typu crush i w terapii obrzękowej [28, 29]. Przywrócenie pełnego biernego zakresu ruchu w stawie ramiennym po zabiegu operacyjnym stożka rotatorów, zespolenia ścięgna mięśnia biceps brachii, acromioplastyce oraz kaletki podbarkowej powoduje zdecydowane zmniejszenie ryzyka powstania przykurczów [11]. Staw łokciowy anatomicznie jest rodzajem stawu zamkniętego wewnątrz jednej jamy stawowej. Fizjologicznie posiada on dwie istotne funkcje: funkcję zgięcia i wyprostu (ryc. 3), funkcję pronacji i supinacji (ryc. 4). Funkcje stawu dają możliwości transportowania pożywienia do ust.  Ryc. 3. Zgięcie i wyprost w stawie łokciowym    Ryc. 4. Supinacja i pronacja w stawie łokciowym Wskazania do stosowania szyn na staw łokciowy (zdj. 3, 4): skręcenia i urazy sportowe,  uszkodzenia tkanek miękkich,  po artroplastii i myoplastii z implantacją i wszczepieniem endoprotezy,  po osteotomii oraz po złamaniach i stawach rzekomych leczonych operacyjnie,  po leczeniu nowotworów w obrębie stawu łokciowego, u pacjentów po przebytym udarze niedokrwiennym mózgu, sprzyja redukcji spastyczności w obrębie kończyny górnej [10, 12], a także u pacjentów po uszkodzeniu rdzenia kręgowego [13]. Ręka człowieka stanowi szczególny instrument, posiadający niezliczone funkcje, a przede wszystkim funkcje chwytne. Można ją traktować jako efektor kończyny górnej. Stanowi też czuciowy receptor do wykonywania funkcji motorycznych, który pełni już od narodzin funkcje poznawcze. Staw nadgarstkowy to dystalny staw kończyny dolnej. Ruchy wykonywane w tym stawie to ruch zgięcia i wyprostu, przywodzenia i odwodzenia (ryc. 3) oraz ruch obwodzenia (ryc. 4). Ryc. 6. Ruch obwodzenia to kombinacja ruchów zgięcia-wyprostu oraz odwodzenia-przywodzenia. Ruch ten zachodzi jednocześnie względem dwóch osi przebiegających przez nadgarstek: O) środek położony w centrum nadgarstka, F, R, E, C odwzorowuje  ruchy nadgarstka. Ruchy zachodzą względem osi przedramienia OO, natomiast FOE to największy zakres ruchu w płaszczyźnie strzałkowej, a ROC prezentuje najmniejszy zakres ruchu w płaszczyźnie czołowej Wskazania do stosowania szyn na staw nadgarstka (zdj. 5):  po dystalnym złamaniu kości promieniowej, a także przy zespole cieśni nadgarstka,  w stanach po artroskopii oraz przy reumatologiczno-neurologicznych zesztywnieniach i zapaleniach stawów, często wykorzystywanie po operacyjnej rekonstrukcji ścięgien i więzadeł, a także po osteotomii nadgarstka [6]. Szyna typu CPM znajduje zastosowanie w rehabilitacji ręki przy uszkodzeniach kostno-więzadłowych, w leczeniu oparzeń, dystrofinach mięśniowych oraz urazach typu crush i w terapii obrzękowej [28, 29]. Kości palców ręki składają się z paliczków. Cztery palce od strony łokciowej składają się  z trzech paliczków: bliższego, środkowego i dalszego, natomiast kciuk, czyli palec pierwszy, tylko z dwóch: bliższego i dalszego paliczka. Podczas zbliżania lub oddalania palców od siebie w płaszczyźnie czołowej zachodzą ruchy odwodzenia (ryc. 5) i przywodzenia (ryc. 6), natomiast w płaszczyźnie strzałkowej odbywają się ruchy zgięcia (ryc. 7) i wyprostu (ryc. 8). Ryc. 5. Ruchy nadgarstka w pozycji anatomicznej w pełnej supinacji odbywają się wokół dwóch osi: a) wokół osi poprzecznej (AA), zachodzące ruchy to zgięcie (1)  i wyprost (2) w płaszczyźnie strzałowej (S), b) wokół osi przednio-tylniej (BB) odbywające się ruchy to przywodzenie (3) i odwiedzenie (4) w płaszczyźnie czołowej (F) Ryc. 7. Ruch odwodzenia palców   Ryc. 8. Ruch przywodzenia palców   Ryc. 9. Zgięcie w stawach palców   Ryc. 10. Wyprost w stawach palców Wskazania do stosowania szyn na stawy palców ręki  (zdj. 5):  w urazach ręki bez złamań i dyslokacji,  po leczeniu operacyjnym przykurczu Dupuytrena,  po oparzeniach dłoni, w zespole Sudecka,  algodystrofiach oraz po synowektomii zginaczy i prostowników,  po otwartych repozycjach i po zespoleniach śródstawowych i okołostawowych złamań paliczka i kości śródręcza, po operacyjnych zrostach i zesztywnieniach stawów MPC i PIP, jak również w protetyce stawów MP i PIP [7].  Wszystkie typy szyn można stosować do pozabiegowej i pooperacyjnej rehabilitacji zarówno w warunkach szpitalnych, jak i ambulatoryjnych. Jeżeli pacjent ma takie możliwości finansowe, można wypożyczać mu do domu szynę, która jest cennym uzupełnieniem stosowanego procesu usprawniania pacjenta. Warunkiem najlepszej skuteczności terapii szyną CPM jest wczesne i trwające przynajmniej 3–4 godziny dziennie zastosowanie przez okres 2–3 tygodni po zabiegu operacyjnym, jak również precyzyjne ustawienie amplitudy i częstotliwości ruchu, tak aby nie wywoływać uczucia bólu w danym stawie. Celem terapii szyną CPM (ciągły ruch bierny) oraz CAM (ang. controlled active motion – kontrolowany ruch czynny) jest przede wszystkim uniknięcie ryzyka związanego z unieruchomieniem, wczesne uzyskanie bezbolesnej ruchomości danego stawu, jak również przyspieszenie gojenia tkanek oraz uzyskanie dobrych wyników czynnościowych danego stawu. Zachodzą tutaj zjawiska mechanotransdukcji – międzykomórkowej komunikacji z jądrem komórkowym w celu aktywacji syntezy protein jako stymulatora odbudowy tkanek miękkich. Dlatego podjęte ćwiczenia lecznicze stanowią część rehabilitacji, ale mogą również działać jako terapia sama w sobie [16]. Korzyści wynikające z zastosowania szyn Pobudzenie procesu regeneracyjnego tkanek miękkich, które w wyniku urazu uległy mechanicznemu uszkodzeniu. Przyspieszenie leczenia struktur tworzących staw. Przyspieszenie procesu regeneracyjnego chrząstki stawowej, uszkodzonych więzadeł oraz produkcji płynu stawowego. Zabezpieczenie przed negatywnymi skutkami długotrwałego unieruchomienia stawu. Szybszy powrót do fizjologicznego zakresu ruchu w danym stawie. Zmniejszenie dolegliwości bólowych będących wynikiem zabiegów operacyjnych. Poprawa metabolizmu stawu. Przyspieszenie resorpcji płynu. Szybsza ewakuacja krwiaka pooperacyjnego, co zostało stwierdzone na podstawie kwestionariuszy badania pacjentów będących objętych procesem rehabilitacyjnym [25]. Poprawa krążenia krwi i limfy. Profilaktyka zakrzepicy i zatorowości.  Uniknięcie uszkodzeń związanych z unieruchomieniem, wczesne odzyskanie bezbolesnej ruchomości stawów, przyspieszenie gojenia oraz dobre wyniki czynnościowe.  Poprawa metabolizmu stawów i zapobieganie zesztywnieniu stawów, szybsze gojenie się chrząstki, ścięgien, więzadeł i tkanek miękkich, przyspieszenie resorpcji krwiaków i poprawa krążenia limfy i krwi, profilaktyka zakrzepicy i zatorowości oraz skrócenie pobytu w szpitalu i okresu niepełnosprawności. Potwierdzeniem korzyści wynikających ze stosowania szyn niech będą słowa prof. Kirschnera, który na podstawie metaanalizy pisz: „Należy stosować terapię CPM jako konieczną i wskazaną formę leczenia (…) zarówno klinicznego, jak i ambulatoryjnego, ponieważ obserwuje się niepodważalne zalety tej terapii (…)”, a także fragment analizy wyników otwartego prospektywnego wieloośrodkowego badania klinicznego u chorych z całkowitym pęknięciem stożków rotatorów: „Badania statystyczne udowodniły wyższą skuteczność terapii łączącej ćwiczenia CPM z tradycyjnymi ćwiczeniami gimnastycznymi w porównaniu z tradycyjną rehabilitacją pacjentów”. Podsumowanie Regularna aktywność fizyczna to jeden z najważniejszych czynników warunkujących zdrowie każdego człowieka oraz populacji. Każdy ruch zastąpi lekarstwo, ale żadne lekarstwo nie zastąpi ruchu. Prawidłowo odzyskana biomechanika uszkodzonej kończyny po odpowiednio prowadzonym procesie usprawniania z wykorzystaniem szyn CPM/CAM pozwala na efektywne wykonanie czynności ruchowych i może zmniejszyć ryzyko wystąpienia następnych kontuzji.  Celem procesu rehabilitacji powinno być przywrócenie wydolności oraz utraconego stanu zdrowia w wyniku uszkodzenia.  Warunki skutecznego programu rehabilitacji to m.in.: określenie orientacyjnego czasu leczenia, terapeuta powinien położyć nacisk na poprawność wykonywania zalecanych ćwiczeń, stosowanie się do zasad stopniowania trudności ich wykonywania lub też w niektórych przypadkach ograniczenie aktywności pacjenta, terapeuta powinien monitorować proces leczenia oraz dokonywać jego modyfikacji. Wymaga to osobistego kontaktu z pacjentem i nie może być realizowane podczas nadzorowania rehabilitacji innych pacjentów w tym samym czasie.  W procesie rehabilitacji należy wykorzystać wszystkie dostępne środki w danej placówce medycznej, jak również sprzęt terapeutyczny będący od wielu lat na rynku polskim, który już od dawna jest nieodzownym elementem terapii, niestety w Polsce dalej do wykorzystania tylko dla wąskiej grupy pacjentów. Proces rehabilitacji powinien być rozpoczęty jak najwcześniej, mając na względzie przede wszystkim dobro i zdrowie człowieka, pacjenta. Katarzyna Smakowska Piśmiennictwo dostępne w redakcji.  Zdjęcia aparatów –  pozycja nr 2. Literatura: Zdjęcia udostępniła Firma Kalmed, ul. Wilczak 3, Poznań 61-623, Wyłączny Przedstawiciel Artromot w Polsce. Zdjęcia kończyna Górna – Kapandji A.I., Anatomia Funkcjonalna – Kończyna górna; Elsvier Urban@Partner, Wrocław 2013; Tom I; 6 edition; ISBN 978-2-224-02647-9 Zdjęcia kończyna Dolna – Kapandji A.I., Anatomia Funkcjonalna – Kończyna górna; Elsvier Urban@Partner, Wrocław 2013; Tom II; 6 edition; ISBN 978-2-224-03214-2